Sunday, March 11, 2018

Saying goodbye to Pavlos Solomi and Solomis Pavlou from Komi Kepir…

Saying goodbye to Pavlos Solomi and Solomis Pavlou from Komi Kepir…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

We go to attend the funeral of Pavlos Solomi and his son Solomis Pavlou who had been `missing` from Galatia… They are the father and the brother of my dear friend Christina Pavlou Solomi Patsia… We go to Limassol to be with her and to be present on the last journey of her father and her brother… May they rest in peace…
Christina perhaps will find a little peace in the end: After working together with her for so many years to find the remains of her father, she has fulfilled her promise to her mother: That she would find and bring them home… Home is no longer Komikepir but Limassol now… The tragic partition of our land also stops us from burying our loved ones to places they belong to…
I want to thank my readers who helped us to find the location of the mass grave in the Galatia lake and who followed throughout the years the excavations in the lake and warned us and constantly worked with us in order to get this result… I thank for their humanity and for their help without expecting anything from anyone…
In her funeral speech, Christina Pavlou Solomi Patsia says:
`Today, 3rd March 2018, the page of waiting is closing.
We always had the hope for a different, joyful reunion in Komi Kepir, our village.
The news, however, came 43 years later and we are meeting you smaller than us, frozen in time, only your bones in a small box, here in the church of Agios Loukas in the Agios Athanasios settlement in Limassol, for your funeral.
It was August 15, 1974 when our whole family was arrested from our home in Komi Kepir by Turkish Cypriot co-villagers and they transferred us to the village Galatia.
There, it was the last moment that I saw you alive, and even then in fleeing, since they rushed us away from you, that black day.
Pasias had then personally promised us that in three days you would be coming back to us in our house in Komi. But this never happened.
We had difficult years on our own, my mother and I, always thinking about you and being anxious for some good news.
I want to tell you my dad and my Solo, that God did not throw us away… I came together with a good family who supported me as much as they could during the difficult moments of my life and I thank them.
However, from up there you will be seeing all together and be proud…
From this wonderful family, here is my husband Vasos, who if you were here dad, you would be grateful for his kindness and worthiness…He is so much like you…
My family grew, dad you have 3 grandchildren, and you Solo, nephews and a niece, Pavlos, Argyro and Giorgos. They never had the fortune to meet their grandfather or their uncle, to play with you, to joke or to get your advice.
My mother ran everywhere to learn about you. She was only receiving promises, while she was there present, that they would try. Promises of the moment, I was always calling them. None of them, those in high ranks, came forward to support us, to see if we needed something, to advise us. No one was found to say what he knew about you, what had happened to you. And we were always living in hope.
Too many whys. No matter how hard I struggled, I could not find anyone to give me the answer! The only thing I understood beyond any doubt, is that fanaticism and hatred brought us where we are now! Others, pseudo-patriots, have done what they did to innocent people and unfortunately we paid the great price, like so many others, to be burying you today, 2 great men ("leventes"), 42 and 18 years old, while you were in your village and in your jobs, with your dreams for the future with your family, without hurting anyone and without being involved anywhere.
This was also the reason that you had decided that we were to stay in our village.
We did not have the fortune to bury you at least in our village, in our Komi, which you loved so much and you were making your dreams, the dreams of our whole family there.
We are burying you today, here in Limassol which is hosting us for so many years. So be it, as long as we are all together again! There will be a grave, a point of reference. Your new home, where I will come to light your candle and we will talk about our things. And I have a lot to tell you.
Once I promised to my mother, who could not struggle and seek for you anymore, that I would continue her struggle, that I would find you and bring you to her before she died. There would be a proper funeral according to our religion, and a grave to light your candle. The promise that I gave is fulfilled today.
Today, here in front of your sacred bones, I make a new promise. To struggle as much as I can for Peace, Reconciliation and the Reunification of our Cyprus. A Cyprus for all of us, as you always said dad. It is small to be divided, but big enough to fit all of us.
No more crying! No more blood to be shed unjustly! No more women in black and orphaned children! Enough!
Finishing off…
The biggest "thank you" I have to express to the Turkish Cypriot investigative journalist Sevgul Uludag, a simple person, with a big Cypriot heart, who stood by me since 2008 and supported me morally and psychologically during the difficult times, as my friend until today. Writing our stories in newspapers YeniDuzen and POLITIS where she works, she brought me in contact with the witnesses and slowly-slowly we managed the impossible.
A very big "thank you" I should also publicly express to those Turkish Cypriot unsung heroes, who with the murderers being alive in their region, risked a lot, but came near us, without expecting anything in return and with their information and insistence, the Missing Persons Committee was able to locate the burial site, do the exhumation and the funeral to happen today.
A big "thank you" I should also say to the members of the Missing Persons Committee, who with their anthropologists, archaeologists, geneticists from both communities, helped to collect and document the information.
Finally, I would like to thank all of you, Greek Cypriots but also Turkish Cypriots, who with your presence honour their memory in their last journey.
May the soil of the foreign land which will cover you be light!
We will always remember you!"
And the cousin of Christina, Kyriacos Paschali also speaks at the funeral and here is what he says:
"Dearest Cousin,
It was 12th of August 1974 when I received your last letter. One letter that I have always kept with me and will always do. Not only you were my cousin but also my best friend.
You knew that both myself and my brother were away at the time so you made it your duty to check on our parents too.
You wrote;
Komi Kebir, 9th August 1974
Dear Cousin Kyriacos hello. We are all well and wish the same for you. It is with so much joy that I have just now received your letter. Not long before I wrote this letter, I passed by your house and your mother told me that they are all ok and that she, herself, will also write to you.
I want to write to you so much but let's leave the rest another time. You have all our regards, with Love Solomis Pavlou.
The envelope is marked, Komi Kebir August 10th, 1974.
Little we knew that there was not going to be another opportunity to talk later on. Little I have known that it will take 43 years before we meet up again.
The persistence of your mum and your sister have made it possible to find you and bring you home to us.
It is no surprise that you were found together with your dad, my uncle. You were all a close knit family and lived by example.
I am so lucky and proud to have played a little part in your short lives, enough however to get to know you both for your kind and considerate characters.
I will never forget the summers that we have worked together in the fields whether harvesting or collecting Carobs.
I will never forget the sound of the tractor coming to our house to pick me up and all three of us go to the sea. We will be swimming at the shore and uncle will go fishing. He would never come back unless his fishing line was loaded with fish. I am not sure what impressed me most – his fishing or Hunting charisma. He was our idol.
It is no secret that I have always looked up to you Uncle and always wanted to be an achiever in life like you. A progressive farming entrepreneur in a small farming community, and well respected by both communities, Turkish and Greek Cypriots at the same time.
The whole family has shown and shared so much respect to our mix community and has always believed in co-existence and equal opportunities.
Unfortunately as the story unfolds such values not only did not help and did not count but also proved to be the beginning of a tragedy that would take 43 years to resolve.
Auntie Panagiota has given all her life looking for you, wanting to bring you home safe. She has never left any opportunity go by, whether in Cyprus or abroad. She never held back in seeking for that someone that can help bring you home.
I have heard her many times blaming and asking herself why she didn't challenge your decision to stay back. I am sure however, considering the trust and respect you shared with our Turkish community you would have taken the same decision again.
I hear Christina, my cousin, saying we must offer our hands and help heal the open wounds. Enough is enough she says. If from what we see today, this family can still stand up and say that they can forgive for the sake of peace and co-existence then surely we all owe to give it a chance.
I personally struggle to understand how they can manage that and how they can forgive.
It all started from their own home, by our Turkish Cypriot neighbours, our friends.
It is also sad that for such a long time none of them had the courage to come forward to help find the location of the mass grave.
The silence over 43 years deepened the wounds of the initial crime.
It is not too late to try and make up lost time. Unfortunately there are many more missing Greek Cypriots and Turkish Cypriots. Only co-operation and individual initiatives can help bring them back to their loved ones, Greek Cypriots or Turkish Cypriots.
We have all, in our own way missed you so much and for so long we have been living with the glimmer of hope that one day we will meet up again.
In reality you were never away and certainly you will never be away from now on.
Rest in peace. We will always love you and will never forget you."
(Christina's funeral speech was translated from Greek to English by Gina Chappa).

Photo: Christina and her mother Panayiota at the funeral...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 11th of March 2018, Sunday. A series of my articles about the funeral were published in Turkish in our newspaper YENİDÜZEN on 5,6,7,8 and 9 March 2018 and here are the links to these articles:
http://www.yeniduzen.com/iki-guzel-insani-topraga-verirken-1-12045yy.htm
http://www.yeniduzen.com/cenaze-toreninde-baris-mesaji-2-12049yy.htm
http://www.yeniduzen.com/catismayi-geride-birakalim-ve-umuda-dogru-yol-alalim-3-12054yy.htm
http://www.yeniduzen.com/bugun-gordugumuz-kadariyla-bu-aile-dimdik-ayakta-duruyor-ve-bu-adada-baris-ve-birlik-12059yy.htm
http://www.yeniduzen.com/kutsal-kemiklerinizin-bulundugu-burada-bugun-yeni-bir-soz-veriyorum-5-12063yy.htm

Saying goodbye to Pavlos Solomi and Solomis Pavlou from Komi Kepir…

Saying goodbye to Pavlos Solomi and Solomis Pavlou from Komi Kepir…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

We go to attend the funeral of Pavlos Solomi and his son Solomis Pavlou who had been `missing` from Galatia… They are the father and the brother of my dear friend Christina Pavlou Solomi Patsia… We go to Limassol to be with her and to be present on the last journey of her father and her brother… May they rest in peace…
Christina perhaps will find a little peace in the end: After working together with her for so many years to find the remains of her father, she has fulfilled her promise to her mother: That she would find and bring them home… Home is no longer Komikepir but Limassol now… The tragic partition of our land also stops us from burying our loved ones to places they belong to…
I want to thank my readers who helped us to find the location of the mass grave in the Galatia lake and who followed throughout the years the excavations in the lake and warned us and constantly worked with us in order to get this result… I thank for their humanity and for their help without expecting anything from anyone…
In her funeral speech, Christina Pavlou Solomi Patsia says:
`Today, 3rd March 2018, the page of waiting is closing.
We always had the hope for a different, joyful reunion in Komi Kepir, our village.
The news, however, came 43 years later and we are meeting you smaller than us, frozen in time, only your bones in a small box, here in the church of Agios Loukas in the Agios Athanasios settlement in Limassol, for your funeral.
It was August 15, 1974 when our whole family was arrested from our home in Komi Kepir by Turkish Cypriot co-villagers and they transferred us to the village Galatia.
There, it was the last moment that I saw you alive, and even then in fleeing, since they rushed us away from you, that black day.
Pasias had then personally promised us that in three days you would be coming back to us in our house in Komi. But this never happened.
We had difficult years on our own, my mother and I, always thinking about you and being anxious for some good news.
I want to tell you my dad and my Solo, that God did not throw us away… I came together with a good family who supported me as much as they could during the difficult moments of my life and I thank them.
However, from up there you will be seeing all together and be proud…
From this wonderful family, here is my husband Vasos, who if you were here dad, you would be grateful for his kindness and worthiness…He is so much like you…
My family grew, dad you have 3 grandchildren, and you Solo, nephews and a niece, Pavlos, Argyro and Giorgos. They never had the fortune to meet their grandfather or their uncle, to play with you, to joke or to get your advice.
My mother ran everywhere to learn about you. She was only receiving promises, while she was there present, that they would try. Promises of the moment, I was always calling them. None of them, those in high ranks, came forward to support us, to see if we needed something, to advise us. No one was found to say what he knew about you, what had happened to you. And we were always living in hope.
Too many whys. No matter how hard I struggled, I could not find anyone to give me the answer! The only thing I understood beyond any doubt, is that fanaticism and hatred brought us where we are now! Others, pseudo-patriots, have done what they did to innocent people and unfortunately we paid the great price, like so many others, to be burying you today, 2 great men ("leventes"), 42 and 18 years old, while you were in your village and in your jobs, with your dreams for the future with your family, without hurting anyone and without being involved anywhere.
This was also the reason that you had decided that we were to stay in our village.
We did not have the fortune to bury you at least in our village, in our Komi, which you loved so much and you were making your dreams, the dreams of our whole family there.
We are burying you today, here in Limassol which is hosting us for so many years. So be it, as long as we are all together again! There will be a grave, a point of reference. Your new home, where I will come to light your candle and we will talk about our things. And I have a lot to tell you.
Once I promised to my mother, who could not struggle and seek for you anymore, that I would continue her struggle, that I would find you and bring you to her before she died. There would be a proper funeral according to our religion, and a grave to light your candle. The promise that I gave is fulfilled today.
Today, here in front of your sacred bones, I make a new promise. To struggle as much as I can for Peace, Reconciliation and the Reunification of our Cyprus. A Cyprus for all of us, as you always said dad. It is small to be divided, but big enough to fit all of us.
No more crying! No more blood to be shed unjustly! No more women in black and orphaned children! Enough!
Finishing off…
The biggest "thank you" I have to express to the Turkish Cypriot investigative journalist Sevgul Uludag, a simple person, with a big Cypriot heart, who stood by me since 2008 and supported me morally and psychologically during the difficult times, as my friend until today. Writing our stories in newspapers YeniDuzen and POLITIS where she works, she brought me in contact with the witnesses and slowly-slowly we managed the impossible.
A very big "thank you" I should also publicly express to those Turkish Cypriot unsung heroes, who with the murderers being alive in their region, risked a lot, but came near us, without expecting anything in return and with their information and insistence, the Missing Persons Committee was able to locate the burial site, do the exhumation and the funeral to happen today.
A big "thank you" I should also say to the members of the Missing Persons Committee, who with their anthropologists, archaeologists, geneticists from both communities, helped to collect and document the information.
Finally, I would like to thank all of you, Greek Cypriots but also Turkish Cypriots, who with your presence honour their memory in their last journey.
May the soil of the foreign land which will cover you be light!
We will always remember you!"
And the cousin of Christina, Kyriacos Paschali also speaks at the funeral and here is what he says:
"Dearest Cousin,
It was 12th of August 1974 when I received your last letter. One letter that I have always kept with me and will always do. Not only you were my cousin but also my best friend.
You knew that both myself and my brother were away at the time so you made it your duty to check on our parents too.
You wrote;
Komi Kebir, 9th August 1974
Dear Cousin Kyriacos hello. We are all well and wish the same for you. It is with so much joy that I have just now received your letter. Not long before I wrote this letter, I passed by your house and your mother told me that they are all ok and that she, herself, will also write to you.
I want to write to you so much but let's leave the rest another time. You have all our regards, with Love Solomis Pavlou.
The envelope is marked, Komi Kebir August 10th, 1974.
Little we knew that there was not going to be another opportunity to talk later on. Little I have known that it will take 43 years before we meet up again.
The persistence of your mum and your sister have made it possible to find you and bring you home to us.
It is no surprise that you were found together with your dad, my uncle. You were all a close knit family and lived by example.
I am so lucky and proud to have played a little part in your short lives, enough however to get to know you both for your kind and considerate characters.
I will never forget the summers that we have worked together in the fields whether harvesting or collecting Carobs.
I will never forget the sound of the tractor coming to our house to pick me up and all three of us go to the sea. We will be swimming at the shore and uncle will go fishing. He would never come back unless his fishing line was loaded with fish. I am not sure what impressed me most – his fishing or Hunting charisma. He was our idol.
It is no secret that I have always looked up to you Uncle and always wanted to be an achiever in life like you. A progressive farming entrepreneur in a small farming community, and well respected by both communities, Turkish and Greek Cypriots at the same time.
The whole family has shown and shared so much respect to our mix community and has always believed in co-existence and equal opportunities.
Unfortunately as the story unfolds such values not only did not help and did not count but also proved to be the beginning of a tragedy that would take 43 years to resolve.
Auntie Panagiota has given all her life looking for you, wanting to bring you home safe. She has never left any opportunity go by, whether in Cyprus or abroad. She never held back in seeking for that someone that can help bring you home.
I have heard her many times blaming and asking herself why she didn't challenge your decision to stay back. I am sure however, considering the trust and respect you shared with our Turkish community you would have taken the same decision again.
I hear Christina, my cousin, saying we must offer our hands and help heal the open wounds. Enough is enough she says. If from what we see today, this family can still stand up and say that they can forgive for the sake of peace and co-existence then surely we all owe to give it a chance.
I personally struggle to understand how they can manage that and how they can forgive.
It all started from their own home, by our Turkish Cypriot neighbours, our friends.
It is also sad that for such a long time none of them had the courage to come forward to help find the location of the mass grave.
The silence over 43 years deepened the wounds of the initial crime.
It is not too late to try and make up lost time. Unfortunately there are many more missing Greek Cypriots and Turkish Cypriots. Only co-operation and individual initiatives can help bring them back to their loved ones, Greek Cypriots or Turkish Cypriots.
We have all, in our own way missed you so much and for so long we have been living with the glimmer of hope that one day we will meet up again.
In reality you were never away and certainly you will never be away from now on.
Rest in peace. We will always love you and will never forget you."

Photo: Christina and her mother Panayiota at the funeral...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 11th of March 2018, Sunday. A series of my articles about the funeral were published in Turkish in our newspaper YENİDÜZEN on 5,6,7,8 and 9 March 2018 and here are the links to these articles:
http://www.yeniduzen.com/iki-guzel-insani-topraga-verirken-1-12045yy.htm
http://www.yeniduzen.com/cenaze-toreninde-baris-mesaji-2-12049yy.htm
http://www.yeniduzen.com/catismayi-geride-birakalim-ve-umuda-dogru-yol-alalim-3-12054yy.htm
http://www.yeniduzen.com/bugun-gordugumuz-kadariyla-bu-aile-dimdik-ayakta-duruyor-ve-bu-adada-baris-ve-birlik-12059yy.htm
http://www.yeniduzen.com/kutsal-kemiklerinizin-bulundugu-burada-bugun-yeni-bir-soz-veriyorum-5-12063yy.htm

Αποχαιρετώντας τον Παύλο Σολωμή και το Σολωμή Παύλου από την Κώμη Κεπήρ…

Αποχαιρετώντας τον Παύλο Σολωμή και το Σολωμή Παύλου από την Κώμη Κεπήρ…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Πάμε για να παραστούμε στην κηδεία του Παύλου Σολωμή και του γιου του Σολωμή Παύλου που ήταν «αγνοούμενοι» από τη Γαλάτεια… Είναι ο πατέρας και ο αδελφός της αγαπημένης μου φίλης Χριστίνας Παύλου Σολωμή Πατσιά… Πηγαίνουμε στη Λεμεσό για να είμαστε μαζί της και παρόντες στο τελευταίο ταξίδι του πατέρα και του αδελφού της… Ας αναπαυθούν εν ειρήνη…
Η Χριστίνα ίσως να βρει λίγη γαλήνη στο τέλος: Μετά που δουλέψαμε μαζί για τόσα πολλά χρόνια για να βρούμε τα οστά του πατέρα της, έχει εκπληρώσει την υπόσχεση της προς τη μητέρα της: ότι θα τους βρει και θα τους φέρει πίσω στο σπίτι… Το σπίτι φυσικά δεν είναι πλέον η Κώμη Κεπήρ, αλλά η Λεμεσός τώρα… Η τραγική διαίρεση της χώρας μας μας σταματά από του να θάβουμε τους αγαπημένους μας στα μέρη όπου ανήκουν…
Θέλω να ευχαριστήσω τους αναγνώστες μου που μας βοήθησαν για να βρούμε τη τοποθεσία του μαζικού τάφου στη λίμνη στη Γαλάτεια και που παρακολουθούσαν τις εκσκαφές στην λίμνη όλα αυτά τα χρόνια και μας προειδοποίησαν και συνεχώς εργάζονταν μαζί μας για να έχουμε αυτό το αποτέλεσμα…Τους ευχαριστώ για την ανθρωπιά τους και για τη βοήθεια τους χωρίς να αναμένουν οτιδήποτε από οποιοδήποτε…
Στον επικήδειο της, η Χριστίνα Παύλου Σολωμή Πατσιά λέει:
«Σήμερα 3 Μαρτίου 2018, κλείνει η σελίδα της αναμονής.
Πάντα είχαμε την ελπίδα για μια διαφορετική, χαρούμενη αντάμωση στην Κώμη Κεπήρ, στο χωριό μας.
Το χαμπάρι όμως ήρθε, 43 χρόνια μετά και σας ανταμώνουμε μικρότερους από εμάς παγωμένους στο χρόνο, τα οστά σας μόνο σε ένα κασελάκι, εδώ στην εκκλησία του Αγίου Λουκά στον οικισμό Αγίου Αθανασίου, στη Λεμεσό, για την κηδεία σας.
Ήταν 15 Αυγούστου 1974, που συνέλαβαν όλη την οικογένεια από το σπίτι μας στην Κώμη Κεπήρ, Τουρκοκύπριοι χωριανοί μας και μας μετέφεραν στο χωριό Γαλάτεια.
Εκεί, ήταν η τελευταία στιγμή που σας είδα ζωντανούς και αυτό φευγαλέα, αφού βιαστικά μας απομάκρυναν από κοντά σας, εκείνη την μαύρη μέρα.
Ο Πασιάς, μας είχε τότε προσωπικά υποσχεθεί ότι σε τρεις μέρες, θα ερχόσασταν πίσω, κοντά μας στο σπίτι μας στην Κώμη. Αυτό όμως ποτέ δεν πραγματοποιήθηκε.
Περάσαμε χρόνια δύσκολα μόνες μας, η μάνα μου και εγώ, με την σκέψη πάντα σε εσάς και την αγωνία για μια καλή είδηση, ένα καλό χαμπάρι.
Θέλω να σας πω παπά μου και Σόλο μου, ότι ο Θεός δεν μας πέταξε…. Έσμιξα με μια πολύ καλή οικογένεια που με στήριξε όσο μπορούσε στις δύσκολες στιγμές της ζωής μου και τους ευχαριστώ.
Από εκεί ψηλά όμως θα βλέπετε και θα καμαρώνετε όλοι μαζί…
Από αυτή την υπέροχη οικογένεια είναι ο σύζυγος μου Βάσος, που αν ήσουν εδώ παπά μου θα καμάρωνες την καλοσύνη και την αξιοσύνη του… Πόσο σου μοιάζει….
Η οικογένεια μεγάλωσε, έχεις παπά μου 3 εγγόνια και εσύ Σόλο μου, αδελφοτέχνια , τον Παύλο την Αργυρώ και τον Γιώργο. Ποτέ όμως δεν είχαν την τύχη να γνωρίσουν τον παππού τους ή τον θείο τους, να παίξουν μαζί σας και να αστειευτούν, ή να πάρουν τις συμβουλές σας.
Η μάνα μου, έτρεξε παντού για να μάθει για εσάς. Μόνο υποσχέσεις έπαιρνε, όση ώρα ήταν μπροστά, ότι θα προσπαθούσαν. Υποσχέσεις της ώρας τις αποκαλούσα πάντα. Κανένας όμως, από αυτούς ψηλά, δεν ήρθε μπροστά να μας στηρίξει, να δει αν χρειαζόμασταν κάτι, να μας συμβουλέψει. Κανένας δεν βρέθηκε να πει, τι ήξερε για εσάς, τι σας συνέβηκε. Και πάντα ζούσαμε με την ελπίδα.
Τα γιατί πολλά. Όσο και να αγωνίστηκα, δεν μπόρεσα να βρω κάποιο να μου δώσει την απάντηση! Το μόνο που κατάλαβα πέρα πάσης αμφιβολίας, είναι ότι ο φανατισμός και οι έχθρες, μας έφεραν εδώ που είμαστε τώρα! Έκαμαν άλλοι, ψευτοπατριώτες, αυτά που έκαμαν σε αθώους και δυστυχώς πληρώσαμε εμείς το μεγάλο τίμημα, όπως τόσοι άλλοι, να σας θάβουμε σήμερα 2 λεβέντες, 42 και 18 χρονών που βρισκόσασταν στο χωριό σας και στις δουλειές σας, με τα όνειρα σας για το μέλλον με την οικογένεια σας, χωρίς να πειράξετε κανένα και χωρίς να είσαστε μπλεγμένοι πουθενά.
Αυτός, ήταν και ο λόγος που αποφασίσετε να μείνουμε στο χωριό μας.
Δεν είχαμε την τύχη να σας θάψουμε τουλάχιστο στο χωριό μας, στην Κώμη μας, που τόσο αγαπούσατε και στήνατε τα όνειρα σας, τα όνειρα όλης της οικογένειας μας εκεί.
Σας κηδεύουμε σήμερα εδώ, στη Λεμεσό που μας φιλοξενεί για τόσα χρόνια. Ας είναι, φτάνει που είμαστε και πάλι όλοι κοντά! Θα υπάρχει ο τάφος, ένα σημείο αναφοράς. Το νέο σας σπίτι, που θα έρχομαι να ανάβω το καντήλι σας και να λέμε τα δικά μας. Και έχω πολλά να σας πω.
Κάποτε, υποσχέθηκα στη μάνα μου, που δεν μπορούσε πλέον να αγωνίζεται και να σας αναζητά, ότι θα συνέχιζα εγώ τον αγώνα της, θα σας έβρισκα και θα σας έφερνα κοντά της πριν πεθάνει. Θα γινόταν μια κανονική κηδεία με βάση την θρησκεία μας, και ένας τάφος για να ανάβουμε το καντήλι σας. Η υπόσχεση που έδωσα, πραγματοποιείται σήμερα.
Σήμερα, εδώ μπροστά στα ιερά οστά σας, δίνω νέα υπόσχεση. Να αγωνιστώ όσο μπορώ για την Ειρήνη τη Συμφιλίωση και την Επανένωση της Κύπρου μας. Μια Κύπρο για όλους μας, όπως πάντα μας έλεγες παπά μου. Είναι μικρή για να είναι μοιρασμένη αλλά αρκετά μεγάλη για να μας χωρεί όλους.
Όχι άλλο κλάμα! Όχι άλλο αίμα να χύνεται άδικα! Όχι άλλες μαυροφορεμένες και παιδιά ορφανεμένα! Φτάνει πια!
Τελειώνοντας…
Το πιο μεγάλο «ευχαριστώ», πρέπει να το εκφράσω στην Τουρκοκύπρια διερευνήτρια δημοσιογράφο Sevgul Uludag, έναν απλό άνθρωπο, με μια μεγάλη Κυπριακή καρδιά, που στάθηκε κοντά μου από το 2008 και με στήριξε ηθικά και ψυχολογικά στα δύσκολα, σαν φίλη μου μέχρι σήμερα. Γράφοντας τις ιστορίες μας στην εφημερίδες YeniDuzen και Πολίτης όπου εργάζεται, με έφερε σε επαφή με τους μάρτυρες και σιγά-σιγά καταφέραμε το ακατόρθωτο.
Ένα πολύ μεγάλο «ευχαριστώ» και δημόσια οφείλω να πω, σε αυτούς τους Τουρκοκύπριους αφανείς ήρωες, που με τους δολοφόνους ζωντανούς στην περιοχή τους, ρίσκαραν πολλά, αλλά ήρθαν κοντά μας, χωρίς ποτέ να περιμένουν ανταλλάγματα και με τις δικές τους πληροφορίες και την επιμονή τους, κατάφερε η Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων να εντοπίσει το σημείο ταφής, να γίνει η εκταφή και να γίνει σήμερα η κηδεία.
Ένα μεγάλο «ευχαριστώ» πρέπει να πω επίσης στα μέλη της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, που με τους ανθρωπολόγους, αρχαιολόγους, γενετιστές και από τις δύο κοινότητες, βοήθησαν στη συλλογή και τεκμηρίωση των πληροφοριών.
Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους εσάς, Ελληνοκύπριους αλλά και Τουρκοκύπριους, που με την παρουσία σας τιμήσετε τη μνήμη τους στο τελευταίο τους ταξίδι.
Ας είναι ελαφρύ το χώμα της ξένης γης που θα σας σκεπάζει!
Αιωνία σας η μνήμη!»
Ο Κυριάκος Πασχάλη, ξάδελφος της Χριστίνας, επίσης μιλά στην κηδεία και λέει τα ακόλουθα:
«Πολυαγαπημένε μου Εξάδελφε,
Ήταν 12 Αυγούστου 1974, όταν είχα πάρει το γράμμα σου. Ένα γράμμα που το έχω φυλάξει για να είναι πάντα μαζί μου και πάντα θα το έχω.
Ήσουν όχι μόνο ο εξάδελφος μου αλλά επίσης και ο καλύτερος μου φίλος.
Ήξερες ότι ο αδελφός μου και εγώ ήμασταν μακριά τις ημέρες εκείνες και εσύ έκανες το καθήκον σου να κοιτάζεις αν οι γονείς μας ήταν καλά.
Έγραφες στο γράμμα σου:
Κώμη Κεπήρ, 9 Αυγούστου 1974.
Αγαπητέ εξάδελφε Κυριάκο γεια σου. Ήμαστε όλοι καλά και το ίδιο επιθυμούμε για σένα. Είναι με μεγάλη χαρά που πήρα το γράμμα σου σήμερα.
Λίγο πριν γράψω αυτό το γράμμα, πέρασα από το σπίτι σου και η μάνα σου μου είπε ότι είναι καλά και ότι και η ίδια θα σου γράψει.
Θέλω να σου γράψω τόσα πολλά, αλλά ας τα αφήσουμε μιαν άλλη φορά.
Έχεις χαιρετισμούς από όλους μας.
Με αγάπη Σολωμής Παύλου.
Ο φάκελος είναι σφραγισμένος, Κώμη Κεπήρ 10 Αυγούστου 1974.
Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι δεν θα υπήρχε ποτέ άλλη μια ευκαιρία να ξαναμιλήσουμε. Και ούτε μπορούσα να φανταστώ ότι θα περνούσαν 43 χρόνια πριν ξαναβρεθούμε.
Η επιμονή της μητέρας σου και της αδελφής σου, το έχουν κάνει δυνατό να σας βρουν και να σας φέρουν κοντά μας.
Δεν είναι έκπληξη το ότι βρεθήκατε μαζί με τον πατέρα σου, τον θείο μου.
Ήσασταν πάντα δεμένοι οικογένεια και ζούσατε παραδειγματικά. Είμαι τόσο τυχερός και περήφανος που είχα παίξει λίγο ρόλο στις σύντομες ζωές σας - αρκετό όμως για να σας γνωρίσω εσάς και τους ευγενικούς και διακριτικούς χαρακτήρες σας.
Ποτέ δεν θα ξεχάσω τα καλοκαίρια που δουλέψαμε μαζί στα χωράφια, στο θέρισμα ή στο μάζεμα χαρουπιών.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ τον ήχο του τρακτέρ, όταν ερχόσασταν στο σπίτι μου, να με πάρετε για να πάμε και οι τρεις μας στη θάλασσα. Θα κολυμπούσαμε εμείς στην ακτή και ο θείος θα πήγαινε για ψάρεμα. Ποτέ δεν θα επέστρεφε πίσω χωρίς να είναι γεμάτη η πετονιά του με ψάρια.
Δεν είμαι βέβαιος τι με ενθουσίαζε περισσότερο, το ψάρεμα ή το κυνήγι του. Ήταν το είδωλο μας.
Δεν είναι μυστικό ότι πάντα κοίταζα εσένα θείε και πάντα ήθελα να επιτύχω στη ζωή όπως εσύ. Ένας προοδευτικός γεωργός σε μια μικρή αγροτική κοινότητα, σεβαστός και από τις δύο κοινότητες του χωριού μας, Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους ταυτόχρονα.
Ολόκληρη η οικογένεια σεβότανε και είχε το σεβασμό και από τις δύο κοινότητες.
Πάντα πίστευε στη συνύπαρξη και στις ίσες ευκαιρίες για όλους.
Δυστυχώς, καθώς η ιστορία ξεδιπλώνετε, τέτοιες αξίες όχι μόνο δεν βοήθησαν αλλά ούτε και μέτρησαν. Αποδείχτηκε ότι ήταν η αρχή μιας τραγωδίας που θα χρειαζόταν 43 χρόνια για να επιλυθεί.
Η θεία μου Παναγιώτα είχε δώσει όλη της τη ζωή ψάχνοντας για εσάς, θέλοντας να σας φέρει πίσω κοντά της με ασφάλεια.
Δεν είχε αφήσει ποτέ καμιά ευκαιρία να περάσει, είτε στη Κύπρο, είτε στο εξωτερικό.
Ποτέ δεν σταμάτησε να αναζητά αυτόν τον κάποιο, που θα μπορούσε να βοηθήσει να σας φέρει πίσω κοντά της.
Την άκουσα πολλές φορές να κατηγορεί τον εαυτό της και να αναρωτιέται, γιατί δεν αμφισβήτησε την απόφαση σου, Θείε μου, να μείνετε πίσω στο χωριό!
Είμαι βέβαιος ότι, λαμβάνοντας υπόψη την εμπιστοσύνη και τον αλληλοσεβασμό που είχατε με την Τουρκική κοινότητα, θα είχατε πάρει και πάλι την ίδια απόφαση.
Ακούω την Χριστίνα, την εξαδέλφη μου, να λέει ότι πρέπει να δώσουμε τα χέρια και να βοηθήσουμε να κλείσουν οι ανοιχτές πληγές. "Έχουν γίνει αρκετά - φτάνει πια", λέει.
Αν αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι ότι αυτή η οικογένεια μπορεί να σταθεί και να πει ότι μπορεί να συγχωρήσει για χάρη της ειρήνης και της συνύπαρξης, τότε σίγουρα όλοι εμείς οφείλουμε να κάνουμε αυτή την προσπάθεια.
Προσωπικά αγωνίζομαι ακόμη, να κατανοήσω πώς τα κατάφεραν να μπορούν να συγχωρήσουν.
Όλα ξεκίνησαν μέσα από το δικό τους περιβάλλον, το δικό τους σπίτι, από τους Τουρκοκύπριους γείτονες μας, τους φίλους μας.
Είναι επίσης λυπηρό το γεγονός ότι για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα κανένας από αυτούς δεν είχε το θάρρος να βοηθήσει στην εντόπιση του μαζικού τάφου.
Η σιωπή πάνω από 43 χρόνια εμβάθυνε τις πληγές του αρχικού εγκλήματος.
Δεν είναι όμως αργά για να προσπαθήσουμε να αντισταθμίσουμε για τον χαμένο χρόνο.
Δυστυχώς υπάρχουν ακόμα πολλοί αγνοούμενοι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι.
Μόνο με συνεργασία και μαζί με άλλες πρωτοβουλίες, μπορούν να βρεθούν και να επιστραφούν πίσω στους αγαπημένους τους - Ελληνοκύπριους ή Τουρκοκύπριους.
Όλοι μας, με τον δικό μας τρόπο σας πεθυμούσαμε τόσο πολύ. Και για τόσο πολύ καιρό ζούσαμε με την ελπίδα ότι κάποια μέρα θα ξανασυναντηθούμε.
Στη πραγματικότητα, δεν ήσασταν ποτέ μακριά και σίγουρα θα συνεχίσετε να ήσαστε πάντα μαζί μας, από εδώ και πέρα.
Αναπαυτείτε εν ειρήνη.
Θα σας αγαπάμε πάντα και δεν θα σας ξεχάσουμε ποτέ!»

Photo: . Η Χριστίνα και η μητέρα της Παναγιώτα στην κηδεία…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 11th of March 2018, Sunday. A series of my articles about the funeral were published in Turkish in our newspaper YENİDÜZEN on 5,6,7,8 and 9 March 2018 and here are the links to these articles:
http://www.yeniduzen.com/iki-guzel-insani-topraga-verirken-1-12045yy.htm
http://www.yeniduzen.com/cenaze-toreninde-baris-mesaji-2-12049yy.htm
http://www.yeniduzen.com/catismayi-geride-birakalim-ve-umuda-dogru-yol-alalim-3-12054yy.htm
http://www.yeniduzen.com/bugun-gordugumuz-kadariyla-bu-aile-dimdik-ayakta-duruyor-ve-bu-adada-baris-ve-birlik-12059yy.htm
http://www.yeniduzen.com/kutsal-kemiklerinizin-bulundugu-burada-bugun-yeni-bir-soz-veriyorum-5-12063yy.htm

Friday, January 19, 2018

A possible burial site in Dikomo…

A possible burial site in Dikomo…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

On the morning of 10th of October 2017, Tuesday, we go together with Xenophon Kallis and Murat Soysal, the officials at the Cyprus Missing Persons' Committee to meet a reader on the road to Dikomo…
Across the Near East University buildings, he showed us a possible burial site - this is the road going towards Dikomo and the possible burial site he showed us was to the right of the road, that is when you are face is towards Kyrenia and Nicosia would be behind you…
This was a fenced area, apparently a military zone so we could not enter and I could not take any photos. I only took one photo from the road…
Murat Soysal took the coordinates of this area...
According to my reader, this was a possible burial site... It used to be the rubbish damp of the UNFICYP before 1974... It was a deep cavity of seven meters and it was as wide as 20 meters by 40 meters. And now you could see the difference in the soil – that the soil had been heaped here later and this was visible…
Until the Annan Plan process, up until 2004 this was not a fenced area my reader has said...
He had heard that they had brought some "missing" Greek Cypriots in 1974 to be buried in this area in the garbage trucks of the Nicosia Turkish Cypriot municipality...
In fact there were testimonies from our readers about this particular UNFICYP rubbish damp in Dikomo in the past years that we had published on my pages in the YENIDUZEN newspaper...
According to my reader who showed us this possible burial site, this had been a cavity where the UNFICYP soldiers used to damp their rubbish…
"I had become suspicious since so much soil has been damped here afterwards and it is so high… I have also learned from some friends who live in Gochmenkeuy ("The Refugee Village" built after 1963 between Nicosia and Dikomo to house Turkish Cypriot refugees who had fled their homes in mixed villages) they had seen the rubbish collecting trucks full of bodies passing by in order to carry the "missing" bodies to this area…" he says.
From where we stand, we can see the heap of soil that is as high as five meters but according to my reader, if this was not a military area and we could have entered and if we walked towards the north, we would notice that the heap of soil would be less… This cavity was as deep as seven meters and its width and length was 20 meters by 40 meters… "You can imagine the size of this cavity" my reader says…
It will be clear when the Cyprus Missing Persons' Committee would do an investigation if it decides to do that is, whether this was the area where some "missing" Greek Cypriots bodies had been buried here – they had been collected from around Omorphita and among them were old women as well…
I thank my reader who took his time to come with us and show us this possible burial site… I also thank the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee who have taken their time to come with us so that our reader could show them this place…
Back in 2009, one of my readers who had been part of the team who had collected the bodies of some "missing" Greek Cypriots from around Kaymakli (Omorphita) had told me that they had put them on the garbage trucks of the Nicosia Turkish Cypriot Municipality and that these trucks had gone to around the Dikomo rubbish damp area… Back in 2009, I had written and had published what he had told me on my pages in the YENIDUZEN newspaper… In summary, he had said:
*** War is a terrible thing. From what I saw and experienced in 1974, I am still under its impact… I want to share what I lived through with the hope that no such things will ever happen again in Cyprus…
*** I remember quite well the Greek Cypriot prisoners of war in the yard of the Arabahmet Primary School (at the garage Pavlides). All the prisoners of war were shaking… Before the UNFICYP had done a body count here, some days before they would read out 3 to 5 names each day and they would be taken away from there. When I was there, there had been around 800 prisoners there. And each day 5-6 prisoners would be taken away. Are they alive or are they "missing"? I don't know…
*** Where the GENCH TV is now (in 2009) there was an old car and three young Greek Cypriots had gone under it to hide. We were passing from there and one from our group who was not a soldier but who had a gun, he started shooting and he said "I saw some people hiding under the car…"
One of those Greek Cypriot youngsters died and one of them wounded. They were reservists. One of them was a short person. One of them was shot from under his feet… They had been students in Greece, studying there and had come for holidays. R. would question them. Two of them were brothers but one of them had died under the car… We had taken them to the police station at Neapolis… What happened to them? I wonder…
*** When you pass the "Vestel" building in Kaymakli (Omorphita) there is a kindergarten there (in 2009). In that house three persons were hiding… We had found them there. They were in uniform but without guns. One of them had no clothes on his top. They were searching for clothes in this house, so they could change their clothes. We took them to the house on columns. This house is on the corner coming from Hamit Mandrez towards Omorphita, on the junction… (My reader would on a later date would show me and the officials of the CMP this house…) It was the house on the right. Previously it was a house on columns, but now the facade has changed, and the ground floor is enclosed. There was this person called Y. here. When we took these three prisoners there, he was sitting inside. We had taken them to ask him where to take these prisoners. He just took out his gun and shot one of them, so I ran outside… Y. had shot all three of them… (Further investigation showed that they might have been buried in the basement of this house my reader mentions…)
*** Then we went as support to the 55th squad in Kaymakli (Omorphita)… After you pass the Kaymakli Sports Club, there was the elementary school and further down there is the church… Inside this church were 15 young Greek Cypriot soldiers, they had executed all of them inside the church. There was an A4 gun, a Turkish officer did not know how to install its strip of bullets and one of our Turkish Cypriot soldiers had put it in place and they had executed them from a close distance with this A4. They had been taken to this church, the Agios Dimitrianos Church as prisoners of war. There had also been women prisoners, but they were sent away… Then we put wooden bars on the doors of the church so the UNFICYP would not come and see this scene…
*** After a few days, Kaymakli (Omorphita) became very smelly and then they distributed some masks made of cloth to all of us. The garbage trucks of the municipality had been taken there. These were trucks that the sides opened, the old style, this type of trucks. We found some sheets and some blankets from the houses and we wrapped those dead Greek Cypriot soldiers in these and put them on these garbage trucks. We also collected the dead civilian Greek Cypriots from the houses and put them on these trucks. For instance, there was a bedridden old woman in Kaymakli (Omorphita) – she was dead and was smelling. In the government housing area there were dead bodies – there were also some very old people who had died on their own probably – they were puffed up… We would collect them and put them on the garbage trucks…
*** When these trucks had come, they already had dead bodies in them… So this was not unique to Kaymakli (Omorphita) only… There were other trucks collecting bodies from other neighbourhoods… In those days our faces were full of boils, the terror and horror we lived through collecting dead bodies, the smell of death would be all over our body…
*** Later we would hear that they would take all these bodies of "missing persons" to the area of where the Dikomo rubbish damp is… Another rumour was that they were buried close to the university building that was built later… We also heard that some of them were buried around the Kyrenia Boghazi military cemetery… And we also heard that that some of them was burned – there were a lot of civilian personnel working in this and also some from the municipality. The bodies were carried with the rubbish collecting trucks… Years later, I would start thinking that maybe the Dikomo rubbish damp was created in order to hide these bodies…
*** These are the first things that come to my mind… Such things we should never live again and may our children never see such things… Throughout our lives we could never forget what we saw… I want my children never to witness such things and grow out without such experiences…

22.12.2017

Photo: Behind me to the right in the military zone is a possible burial site...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 14th of January 2018, Sunday. The article was published in the YENİDÜZEN newspaper on the 21st of November 2017 in Turkish and the link is:
http://www.yeniduzen.com/dikomoda-olasi-gomu-yeri-11557yy.htm

Ένας πιθανός τόπος ταφής στο Δίκωμο…

Ένας πιθανός τόπος ταφής στο Δίκωμο…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Το πρωί της Τρίτης 10ης Οκτωβρίου 2017 πάμε μαζί με τον Ξενοφώντα Καλλή και το Murat Soysal, λειτουργούς στην Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων, για να συναντήσουμε ένα αναγνώστη στο δρόμο προς το Δίκωμο…
Μας δείχνει ένα πιθανό τόπο ταφής απέναντι από τα κτίρια του Near East University – αυτός είναι ο δρόμος προς το Δίκωμο και ο πιθανός τόπος ταφής που μας έδειξε ήταν στη δεξιά πλευρά του δρόμου όταν βλέπεις προς την Κερύνεια και η Λευκωσία βρίσκεται πίσω σου…
Αυτή είναι μια περιφραγμένη περιοχή, προφανώς στρατιωτική περιοχή, έτσι δεν μπορούμε να μπούμε μέσα και δεν μπορώ να βγάλω φωτογραφίες. Έβγαλα μόνο μια φωτογραφία από το δρόμο…
Ο Murat Soysal πήρε τις συντεταγμένες της περιοχής αυτής…
Σύμφωνα με τον αναγνώστη μου, αυτός είναι ένας πιθανός τόπος ταφής… Πριν το 1974 ήταν η χωματερή της UNFICYP… Ήταν μια κοιλότητα βάθους επτά μέτρων και είχε διαστάσεις 20 επί 40 μέτρα. Ακόμα και τώρα μπορείς να δεις τη διαφορά στο χώμα – ότι το χώμα είχε στοιβαχτεί εδώ αργότερα και αυτό ήταν ορατό…
Μέχρι τη διαδικασία του Σχεδίου Ανάν, μέχρι το 2004, αυτή η περιοχή δεν ήταν περιφραγμένη, μας είπε ο αναγνώστης μου…
Είχε ακούσει ότι το 1974 είχαν μεταφέρει με τα οχήματα σκυβάλων του Τουρκοκυπριακού Δήμου Λευκωσίας, κάποιους «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους για να θαφτούν σε αυτή την περιοχή…
Στην πραγματικότητα τα προηγούμενα χρόνια υπήρχαν μαρτυρίες από αναγνώστες μας για αυτή τη συγκεκριμένη χωματερή της UNFICYP στο Δίκωμο και τις είχαμε δημοσιεύσει στις σελίδες μου στην εφημερίδα YENIDUZEN…
Σύμφωνα με τον αναγνώστη μου που μας έδειξε αυτόν τον πιθανό τόπο ταφής, αυτή ήταν μια κοιλότητα όπου οι στρατιώτες της UNFICYP έριχναν τα σκουπίδια τους…
«Είχα υποψιαστεί αφού τόσο πολύ χώμα είχε ριχθεί εδώ μετά και είναι τόσο πολύ ψηλό… Είχα επίσης μάθει από κάποιους φίλους που ζουν στο Gochmenkeuy («το χωριό των προσφύγων» που χτίστηκε μετά το 1963 μεταξύ της Λευκωσίας και του Δικώμου για να στεγάσει Τουρκοκύπριους πρόσφυγες που είχαν φύγει από τα σπίτια τους σε μιχτά χωριά), ότι είχαν δει να περνούν τα οχήματα σκυβάλων γεμάτα σώματα και να μεταφέρουν τους «αγνοούμενους» σε αυτή την περιοχή…» λέει.
Από εκεί που στεκόμαστε μπορούμε να δούμε το σωρό χώματος που είναι ψηλός μέχρι πέντε μέτρα, αλλά σύμφωνα με τον αναγνώστη μου, αν αυτή δεν ήταν στρατιωτική περιοχή και μπορούσαμε να μπούμε μέσα και αν περπατούσαμε προς τα βόρεια θα προσέχαμε ότι ο σωρός του χώματος ήταν πιο μικρός… Αυτή η κοιλότητα είχε βάθος μέχρι επτά μέτρα και οι διαστάσεις της ήταν 20 επί 40 μέτρα… «Μπορείς να φανταστείς το μέγεθος της κοιλότητας αυτής» λέει ο αναγνώστης μου…
Όταν η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων ερευνήσει, αν το αποφασίσει, θα διασαφηνιστεί αν αυτή ήταν η περιοχή όπου είχαν θαφτεί κάποια σώματα Ελληνοκύπριων «αγνοουμένων» - είχαν συλλεχθεί από την περιοχή Ομορφίτας και ανάμεσα τους ήταν και ηλικιωμένες γυναίκες…
Ευχαριστώ τον αναγνώστη μου που αφιέρωσε το χρόνο του για να έρθει μαζί μας και να μας δείξει αυτό τον πιθανό τόπο ταφής… Επίσης ευχαριστώ τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων που αφιέρωσαν το χρόνο τους για να έρθουν μαζί μας έτσι ώστε ο αναγνώστης μου να τους δείξει το μέρος αυτό…
Το 2009, ένας από τους αναγνώστες μου που ήταν μέλος της ομάδας που μάζεψαν τα σώματα κάποιων «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων από την περιοχή Καϊμακλιού (Ομορφίτας) μου είχε πει ότι τους είχαν βάλει σε οχήματα σκυβάλων του Τουρκοκυπριακού Δήμου Λευκωσίας και ότι τα φορτηγά αυτά είχαν πάει στην περιοχή γύρω από τη χωματερή στο Δίκωμο… Το 2009 είχα γράψει και δημοσιεύσει αυτά που μου είχε πει στις σελίδες μου στην εφημερίδα YENIDUZEN… Συνοπτικά είχε πει:
*** Ο πόλεμος είναι τρομερό πράγμα. Ακόμα είμαι επηρεασμένος από αυτά που είδα και βίωσα το 1974… Θέλω να μοιραστώ αυτά που βίωσα με την ελπίδα ότι δεν θα ξανασυμβούν τέτοια πράγματα στην Κύπρο…
*** Θυμούμαι πολύ καλά τους Ελληνοκύπριους αιχμαλώτους πολέμου στην αυλή του Δημοτικού Σχολείου Arabahmet (στο γκαράζ Παυλίδη). Όλοι οι αιχμάλωτοι πολέμου έτρεμαν… Πριν την καταμέτρηση ατόμων εδώ από την UNFICYP, κάποιες μέρες πριν διάβαζαν 3 με 5 ονόματα κάθε μέρα και τους έπαιρναν μακριά από εκεί. Όταν ήμουν εκεί υπήρχαν εκεί γύρω στους 800 αιχμαλώτους. Και κάθε μέρα έπαιρναν 5-6 αιχμαλώτους. Είναι ζωντανοί ή είναι «αγνοούμενοι»; Δεν ξέρω…
*** Εκεί που βρίσκεται τώρα (το 2009) ο GENCH TV υπήρχε ένα παλιό αυτοκίνητο και τρείς νεαροί Ελληνοκύπριοι είχαν κρυφτεί κάτω από αυτό. Περνούσαμε από εκεί και ένας από την ομάδα μας που δεν ήταν στρατιώτης αλλά είχε όπλο, άρχισε να πυροβολεί και είπε «Είδα κάποιους να κρύβονται κάτω από το αυτοκίνητο…»
Ένας από εκείνους τους νεαρούς Ελληνοκύπριους πέθανε και ένας τραυματίστηκε. Ήταν έφεδροι. Ο ένας από αυτούς ήταν κοντός. Ένας από αυτούς είχε πυροβοληθεί κάτω από τα πόδια του… Ήταν φοιτητές στην Ελλάδα και είχαν έρθει για διακοπές. Ο R. τους ανέκρινε. Δύο από αυτούς ήταν αδελφοί αλλά ο ένας είχε πεθάνει κάτω από το αυτοκίνητο… Τους είχαμε πάρει στον αστυνομικό σταθμό στη Νεάπολη…Τι απέγιναν; Αναρωτιέμαι…
*** Όταν περάσεις από το κτίριο «Vestel» στο Καϊμακλί (Ομορφίτα) υπάρχει εκεί ένα νηπιαγωγείο (το 2009). Σε εκείνο το σπίτι κρύβονταν τρία άτομα… Τους είχαμε βρει εκεί. Φορούσαν στολή αλλά δεν είχαν όπλα. Ένας από αυτούς δεν φορούσε πουκάμισο. Έψαχναν για ρούχα σε εκείνο το σπίτι, για να αλλάξουν. Τους πήραμε στο σπίτι που ήταν πάνω σε κολόνες. Το σπίτι αυτό είναι στη γωνία ερχόμενος από τις Hamit Mandrez προς την Ομορφίτα, στη διασταύρωση… (Ο αναγνώστης μου σε μετέπειτα ημερομηνία έδειξε το σπίτι αυτό σε μένα και τους λειτουργούς της ΔΕΑ…) Ήταν το σπίτι στα δεξιά. Πιο παλιά ήταν σπίτι πάνω σε κολώνες, αλλά τώρα η πρόσοψη του έχει αλλάξει και το ισόγειο έχει κτιστεί. Εκεί ήταν ο Y.. Όταν πήραμε εκεί αυτούς τους τρεις αιχμάλωτους, καθόταν μέσα. Τους είχαμε πάρει για να τον ρωτήσουμε που να πάρουμε αυτούς τους αιχμαλώτους. Έβγαλε απλά το όπλο τους και πυροβόλησε τον έναν από αυτούς, έτσι έτρεξα έξω… Ο Y. τους πυροβόλησε και τους τρεις… (Ο αναγνώστης μου αναφέρει ότι περαιτέρω έρευνες έδειξαν ότι μπορεί να είχαν θαφτεί στο υπόγειο του σπιτιού αυτού…)
*** Μετά πήγαμε για να στηρίξουμε την 55η ομάδα στο Καϊμακλί (Ομορφίτα)… Μετά το Αθλητικό Σύλλογο Καϊμακλιού υπήρχε το δημοτικό σχολείο και πιο κάτω είναι η εκκλησία… Μέσα σε αυτή την εκκλησία ήταν 15 νεαροί Ελληνοκύπριοι στρατιώτες, τους είχαν εκτελέσει όλους μέσα στην εκκλησία. Υπήρχε ένα όπλο A4, ένας Τούρκος αξιωματικός δεν ήξερε να τοποθετήσει τις σφαίρες και ένας από τους Τουρκοκύπριους στρατιώτες μας τις είχε τοποθετήσει και τους είχαν εκτελέσει με αυτό το A4 από κοντινή απόσταση. Τους είχαν πάρει ως αιχμάλωτους πολέμου σε αυτή την εκκλησία, την εκκλησία του Αγίου Δημητριανού. Υπήρχαν επίσης γυναίκες αιχμάλωτες, αλλά τις έδιωξαν… Μετά βάλαμε ξύλα πάνω στις πόρτες της εκκλησίας έτσι ώστε να μην έρθει η UNFICYP και να δει αυτή τη σκηνή…
*** Μετά από μερικές μέρες, το Καϊμακλί (Ομορφίτα) μύριζε πολύ άσχημα και μετά διαμοίρασαν σε όλους μας μερικές μάσκες από ύφασμα. Είχαν μεταφέρει εδώ τα οχήματα σκυβάλων του δήμου. Αυτά ήταν φορτηγά που άνοιγαν οι πλευρές τους, παλιού τύπου φορτηγά. Βρήκαμε κάποια σεντόνια και κουβέρτες από τα σπίτια και τυλίξαμε σε αυτά εκείνους τους νεκρούς Ελληνοκύπριους στρατιώτες και τους βάλαμε στα οχήματα σκυβάλων. Μαζέψαμε επίσης τους νεκρούς πολίτες Ελληνοκύπριους από τα σπίτια και τους βάλαμε στα φορτηγά. Για παράδειγμα, υπήρχε μια κλινήρης ηλικιωμένη γυναίκα στο Καϊμακλί (Ομορφίτα) – ήταν πεθαμένη και μύριζε. Στην περιοχή των κυβερνητικών κατοικιών υπήρχαν νεκρά σώματα – υπήρχαν επίσης κάποια πολύ ηλικιωμένα άτομα που είχαν πεθάνει πιθανότατα από μόνα τους – ήταν φουσκωμένα… Τους μαζέψαμε και τους βάλαμε στα οχήματα σκυβάλων…
*** Όταν είχαν έρθει αυτά τα φορτηγά, ήδη υπήρχαν μέσα νεκρά σώματα… Έτσι αυτό δεν ήταν μόνο στο Καϊμακλί (Ομορφίτα)… Υπήρχαν άλλα φορτηγά που μάζευαν σώματα από άλλες γειτονιές… Εκείνες τις μέρες τα πρόσωπα μας ήταν γεμάτα σπυράκια, ο τρόμος και η φρίκη που ζήσαμε μαζεύοντας νεκρά σώματα, η μυρωδιά του θανάτου ήταν πάνω σε όλο μας το σώμα…
*** Αργότερα ακούσαμε ότι πήραν όλα αυτά τα σώματα «αγνοουμένων» στην περιοχή που βρίσκεται η χωματερή στο Δίκωμο… Μια άλλη φήμη ήταν ότι τους έθαψαν κοντά στο σημείο που αργότερα κτίστηκε το κτίριο του πανεπιστημίου… Ακούσαμε επίσης ότι κάποιοι από αυτούς είχαν θαφτεί γύρω από το στρατιωτικό νεκροταφείο στο Μπογάζι Κερύνειας… Και επίσης ακούσαμε ότι κάποιοι από αυτούς είχαν καεί – υπήρχε πολύ πολιτικό προσωπικό που εργαζόταν σε αυτό το θέμα και επίσης από το δήμο. Τα σώματα μεταφέρθηκαν με τα οχήματα σκυβάλων… Μετά από χρόνια άρχισα να σκέφτομαι ότι ίσως η χωματερή στο Δίκωμο δημιουργήθηκε για να κρύψει αυτά τα σώματα…
*** Αυτά είναι τα πρώτα πράγματα που έρχονται στο μυαλό μου… Δεν πρέπει να ζήσουμε ποτέ ξανά τέτοια πράγματα και μακάρι τα παιδιά μας να μην δουν ποτέ τέτοια πράγματα… Σε όλη μας τη ζωή δεν μπορούμε ποτέ να ξεχάσουμε αυτά που είδαμε… Θέλω τα παιδιά μου να μην βιώσουν ποτέ τέτοια πράγματα και να μεγαλώσουν χωρίς τέτοιες εμπειρίες…

Photo: Πίσω μου στα δεξιά, μέσα στη στρατιωτική περιοχή υπάρχει ένας πιθανός τόπος ταφής…
(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 14th of January 2018, Sunday. The article was published in the YENİDÜZEN newspaper on the 21st of November 2017 in Turkish and the link is:
http://www.yeniduzen.com/dikomoda-olasi-gomu-yeri-11557yy.htm

Monday, January 8, 2018

Memories from Gouphes by Dr. Loizos Loizos: “My father’s relation with the Turkish Cypriots…”

Memories from Gouphes by Dr. Loizos Loizos: "My father's relation with the Turkish Cypriots…"

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Today I would like to share a wonderful article by Dr. Loizos Loizos about his father from Gouphes… I have also tried to translate this in summary to Turkish because it is a great article about our past… Such articles should be circulated in our schools for the kids to learn about our stories of friendship instead of poisoning them with a dose of nationalism every single day for so many decades… Here is the article written by Dr. Loizos Loizos on the 27th of November 2017:
"My father Savvas (Saouris) was born and lived in the mixed village Goufes. His parents were farmers, as were most of the villagers. The majority of the villagers were Turkish Cypriots something which led the G/Cy to learn Turkish with the Cypriot dialect for communication and harmonic-productive coexistence. The same was true for the T/Cy. During his childhood, my father did not separate his friends, whether they were Muslims or Christians, Greek Cypriots or Turkish Cypriots. For him they were all friends at playing and at "mischiefs".
When the teacher was absent from the Greek school, my father went to the Turkish school at the first classes. His friend Nazim Ismail did the same. They were singing together g/cy and t/cy songs without realizing their content. A characteristic feature of the children's naivety was the song "Mustafa Kemal come to free us", which my father was also singing with his peers.
Later in his teenage years he continued to cooperate with his peers at the fields and with the herd. His cooperation was also close with young Turkish Cypriot women, whom he respected and never gave the right for any misunderstanding.
Together with Mineveri Kaparti they took out water from the well for the sheep to drink, he was working in farming with Chenjie.
In his youth, the friendly ties with the T/Cy became even closer. Together they mingled their flocks in the summer and "they put them to sleep outside", alternating keeping the flocks so as to celebrate their religious days, they were celebrating together in the taverns of Lefkoniko, they were singing together their young loves and supported each other in their claims on the other sex.
My father took part in the wedding feasts of his T/Cy co-villagers. At Ackile's wedding, he sang the song "Instabul sokkaklarum" (in the streets of Constantinople) and at another wedding he secretly took five pounds from the house and "gave as present" (pinned to his suit) to his friend Nazim Ismail when he was dancing to charm Zarifi, his loved one.
During their excursions for feasts at Lefkoniko, G/Cy and T/Cy youths were arrested by the Colonial Police with the accusation that they were singing "leftist resistance songs", "My Stalin, your pistol to hold in my hand, to fight fascism in winter and in summer".
At the friends' company Ahmet from Gouphes and Yiangos from Lefkoniko were the leaders. My father, without organically belonging to the left, was punished more severely because initially he escaped the arrest by resisting.
His close Turkish Cypriot friends were Nazim Ismail, Moustafa Moulla and Ibraim Kourt. Together with them he grew up in the village, collaborated, had fun, hunted and maintained close friendly relations until 1974.
Together with Moustafa Moulla, they also worked closely in hunting. My father's single-barrel front-loading riffle was kept at Moustafa's house, which was at the edge of the village for poaching reasons. With my father's riffle, which the robbers borrowed from Mustafa, there was a robbery at Lefkoniko and the secretary of the Cooperative Grocery Mr Gregoriou was injured by a group of Turkish Cypriots from the villages Artemi and Gouphes.
I write all this, so that you create an idea about the closeness of the relations of G/Cy and T/Cy at that time (before 1954).
In 1954 my father got married in Akanthou, from where his parents also came from, and so he started a new life. He maintained excellent relations with his Turkish Cypriot friends and co- villagers.
Moustafa Moulla came to Akanthou and helped him to renovate my mother's house by cutting cypress trees for the roof of the house and other building and farm works (carobs).
My father continued to cultivate his fields in Gouphes and had the help of Turkish Cypriot co-villagers. They gave him priority in watering the grain from the river, they helped him to harvest and deliver the grain.
From our visits to Gouphes, I keep intensely the memories of our reception every time we went to the village. From the entrance of the village his co-villagers welcomed him and in the centre of the village he stopped with his tractor at the coffeeshop of his friend Nazim Ismail.
Everyone was offering to treat him, and he greeted all the patrons with a handshake, telling each and every one a good word or joking with them. My brother and I filled our pockets with treats (loukoumia), which were offered to us by all the Turkish Cypriot patrons. We delayed more than an hour to get to my grandfather's house, because my father could not get enough of the company of his friends.
In December 1963, when the inter-communal riots began, Gouphes village stayed out of the conflict. However, the fear and uncertainty about the future gradually led the few G/Cy to leave the village.
In May 1964, two of our Turkish Cypriots co-villagers who were working for their day's work in Famagusta were murdered. It was Karatzas and his son-in-law Kemal Emin Demyroz. Then I saw my father deeply pensive and sorrowful trying to predict what was going to happen, while at the same time he was openly against the murderers. He was afraid of the fate of his brother Haili, who lived with his family of six in Gouphes.
In July 1964, when we visited Gouphes to deliver the grain, the climate in the village was good and our Turkish Cypriot co-villagers continued to surround our family with their trust.
In 1966, Kyriakos Solomou was killed outside the village, resulting with the intensification of the wave of flight of the G/Cy, without the relations of the people being disturbed to a similar extent.
My father continued to cultivate his fields and in 1972, when the harvest finished in Akanthou, he took the harvester machine and the harvesting crew and they all went together to Gouphes to harvest the fields of the Turkish Cypriots.
My father enjoyed the confidence of the Turkish Cypriots and they repaid with the safety of the members of the crew and their agricultural machinery. The brand-new combine harvester "class" remained unattended at night at the fields in Gouphes, without anyone thinking of malice or sabotage.
Together with my father, I was visiting the neighbouring villages, Melounda, Artemi and Platani for various agricultural jobs. We were taking vegetables, mainly aubergines, and we got waterless watermelons and melons. In all the villages he had friends and acquaintances.
In Platani we went late in the afternoon to rent out the fields of Tzamis in Akanthou. The familiarity of the T/Cy from Platani was strange to me, because I was hearing very bad things about the villagers from Platani. This climate began to get bad when the Turkish Military Commander of Tziaos told my uncle Michali (Haili) to leave the village of Gouphes together with his family. They banned every transaction between Turkish Cypriots and Greek Cypriots, so that my uncle would be forced to leave.
It was April 1974. Then my father went to help his brother to carry out his necessary work. He went to his friends and asked if his brother was in danger. They implicitly but clearly let it be understood that it would be preferable that he leaves. My father fully understood how critical my uncle's position was and made it easier for him to relocate in Akanthou.
I continued to visit Gouphes with my car. I served my military service but that was not an obstacle for me. The community head (muhtar) Hasan Auntach (Mentzis) had seen me at our house in Akanthou wearing the officer's military uniform and smiled. I was seeing my peers at Gouphes armed and we were exchanging a greeting.
The fate of the people was to change in the summer of 1974. The Turkish invasion brought everything upside down. My parents left Akanthou with the tractor and went to Avgorou and then to Ormidia. On the road while fleeing my father was thinking of going to Gouphes to get protected by his friends and co-villagers. His trust in the ordinary people was thus much. My mother's insistence to go where the others went, saved him.
My father's efforts to identify the fate of our missing persons, his brother Haili and his son Loizos, led him to have telephone contacts with his T/Cy co-villagers through Athens. His joy was indescribable when he heard familiar voices to him, even if the messages he received for our missing persons were not pleasant. But on the other side of the handset, he received similar feelings of love, friendship and nostalgia. "Sauri, I think that your voice comes from the sky", said the community head (muhtar) Mentzis.
After the opening of the checkpoints, the visits to Gouphes, Akanthou and the other villages of the area were more often. The contacts with the people of the village brought memories and revived his relations with the Turkish Cypriots.
We, the children, were inoculated by the power of friendship and mutual respect, and we tried to make new friendships with the children and grandchildren of our father's friends.
We overcame every reservation created by war, occupation and division. I developed my relations with Turkish Cypriots friends abroad and discovered the same feelings of mutual understanding, mutual respect and love.
At the first opportunity, I hosted six Turkish Cypriot friends at our refugee home in Nicosia and we ate with our family.
My father played the flute for them and sang to them in Turkish "Instabul sokkaklarum". The Turkish Cypriots were thrilled by my father's excellent knowledge of the Turkish Cypriot dialect. His wise words about the rapprochement that everyone was serving as a "platform" still sounds in my ears, "bravo to for what you and my son are doing, but you have to know that if you did not grow up together as kids and you did not play together pirilia (marbles) you will not reach the levels of mutual love and trust, as we the old ones have".
These words still echo in my ears and I think of the evil that has happened and the separation of the two communities. Everyone has their share of responsibility for it, both us and them too, and this is why the occupation must be ended immediately in order to gradually regain the rapprochement and recover the mutual trust.
Personally, I feel awe in front of my father's and his T/Cy friends' surplus of soul, but also an obligation to follow his footsteps.
I am glad that my Turkish Cypriot compatriots honour me with their friendship, and I do not distinguish them from the Greek Cypriots. For me, friendship and brotherhood are not dictated by religion and nationality but by humanity.
Our common ancestry is helping us in this endeavour, but I am concerned about the dead time gap. We must immediately put an end to the occupation, to reunite the people, as long as the "yeast" (mayia) of our generation still exists. We carry memories that can act positively in creating a common reunited homeland. We should not let the time to go inactive.
Finally, I want to mention my father's funeral in Nicosia was attended by Turkish Cypriots Dr. Kivanch Diren from Istanbul, Moustafa Mourat and his family from Kontea, the dentist Sharper from Kyrenia and his brother Kivanch from Nicosia who laid down wreaths."

Photo: Dr. Loizos with Mehmet Kemal Demiroz whose father was "missing" from 1964 and with other friends...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 31st of December 2017, Sunday. This article was published in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 11th of December 2017 and the link to that article in Turkish is:
http://www.yeniduzen.com/babam-savvanin-kibrisliturklerle-harika-iliskileri-11646yy.htm

Αναμνήσεις του Δρ. Λοΐζου Λοΐζου από τις Γούφες: «Η σχέση του πατέρα μου με τους Τουρκοκύπριους…»

Αναμνήσεις του Δρ. Λοΐζου Λοΐζου από τις Γούφες: «Η σχέση του πατέρα μου με τους Τουρκοκύπριους…»

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Σήμερα θέλω να μοιραστώ μαζί σας ένα υπέροχο άρθρο του Δρ. Λοΐζου Λοΐζου για τον πατέρα του από τις Γούφες… Έχω επίσης προσπαθήσει να το μεταφράσω συνοπτικά στα τουρκικά διότι είναι ένα εξαιρετικό άρθρο για το παρελθόν μας… Τέτοια άρθρα πρέπει να κυκλοφορούν στα σχολεία μας έτσι ώστε τα παιδιά να μαθαίνουν για τις ιστορίες φιλίας μας παρά να δηλητηριάζονται καθημερινά με δόσεις εθνικισμού για τόσες πολλές δεκαετίες… Αυτό είναι το άρθρο που έγραψε ο Δρ. Λοΐζος Λοΐζος στις 27 Νοεμβρίου 2017:
«Ο πατέρας μου Σάββας (Σαουρής) γεννήθηκε και έζησε στο μεικτό χωριό Γούφες. Οι γονείς του ήταν γεωργοκτηνοτρόφοι, όπως και οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού. Η πλειονότητα των κατοίκων ήταν Τουρκοκύπριοι κάτι που οδηγούσε τους Ε/Κ στην εκμάθηση της Τουρκικής γλώσσας με το κυπριακό ιδίωμα για λόγους επικοινωνίας και αρμονικής-παραγωγικής συμβίωσης. Το ίδιο φυσικά ίσχυε και για τους Τ/Κ. Στην παιδική του ηλικία ο πατέρας μου δεν διαχώριζε τους φίλους του, αν ήταν μουσουλμάνοι ή χριστιανοί, Ελληνοκύπριοι ή Τουρκοκύπριοι. Για αυτόν ήταν όλοι φίλοι στο παιχνίδι και τις «σκανδαλιές».
Όταν απουσίαζε ο δάσκαλος από το Ελληνικό σχολείο ο πατέρας μου πήγαινε στο Τουρκικό στις πρώτες τάξεις. Το ίδιο έκανε και ο φίλος του Nazim Ismail. Τραγουδούσαν μαζί ε/κ και τ/κ τραγούδια χωρίς να συνειδητοποιούν το περιεχόμενό τους. Χαρακτηριστικό της παιδικής αφέλειας που είχαν τα παιδιά ήταν το τραγούδι «Μουσταφά Κεμάλ έλα να μας ελευθερώσεις» που τραγουδούσε και ο πατέρας μου μαζί με τους συνομήλικούς του.
Αργότερα στην εφηβική ηλικία συνέχιζε να συνεργάζεται με τους συνομήλικούς του στις εργασίες των χωραφιών και του κοπαδιού. Η συνεργασία του ήταν στενή και με νεαρές Τουρκοκύπριες, τις οποίες σεβόταν και ουδέποτε έδωσε το δικαίωμα παρεξήγησης.
Μαζί με την Mineveri Kaparti έβγαζαν νερό από το πηγάδι για να πιουν τα πρόβατα, μαζί με την Chenjie συνεργαζόταν στις αγροτικές δουλειές
Στα νεανικά του χρόνια οι φιλικοί δεσμοί με τους συνομήλικούς του Τ/Κ έγιναν ακόμη πιο στενές. Μαζί έσμιγαν τα κοπάδια τους το καλοκαίρι και «εξωκοίμιζαν», μαζί εναλλάσσονταν στη φύλαξη των κοπαδιών για να γιορτάσουν τις θρησκευτικές τους γιορτές, μαζί γλεντούσαν στα ταβερνάκια του Λευκονοίκου, μαζί τραγουδούσαν τους νεανικούς τους έρωτες και αλληλοστηρίζονταν στις διεκδικήσεις τους στο άλλο φύλο.
Ο πατέρας μου συμμετείχε στα γλέντια των Τ/Κ συγχωριανών του για τους γάμους. Στον γάμο της Ackile τραγούδησε στην ομήγυρη το τραγούδι «Instabul sokkaklarum» (στα σοκάκια της Κωνσταντινούπολης) και σε έναν άλλο γάμο πήρε κρυφά από το σπίτι πέντε λίρες και «πλούμισε» τον φίλο του Nazim Ismail όταν χόρευε για να μαγέψει την αγαπημένη του Zarifi.
Στις εξορμήσεις τους για γλέντι στο Λευκόνοικο συνελήφθησαν από την αποικιακή αστυνομία Ε/Κ και Τ/Κ νέοι, με την κατηγορία ότι τραγουδούσαν «αριστερά αντιστασιακά τραγούδια», «Στάλιν μου το πιστόλι σου να το κρατώ στο χέρι, να πολεμώ τον φασισμό χειμώνα καλοκαίρι».
Στη φιλική παρέα πρωτοστάτησε ο Αhmet από τις Γούφες και ο Γιάγκος από το Λευκόνοικο. Ο πατέρας μου χωρίς να ανήκει οργανικά στην αριστερά τιμωρήθηκε πιο αυστηρά διότι διέφυγε της σύλληψης αρχικά, φέροντας αντίσταση.
Οι στενοί Τουρκοκύπριοι φίλοι του ήταν ο Nazim Ismail, ο Moustafa Moulla και ο Ibraim Kourt. Μαζί με αυτούς μεγάλωσε στο χωριό, συνεργάστηκε, γλέντησε, κυνήγησε και διατήρησε στενές φιλικές σχέσεις μέχρι το 1974.
Μαζί με τον Moustafa Moulla είχαν στενή συνεργασία και στο κυνήγι. Το μονόκαννο εμπροσθογεμές ντουφέκι του πατέρα μου το φύλαγαν στο σπίτι του Moustafa που ήταν στο όριο του χωριού, για λόγους λαθροθηρίας. Με το ντουφέκι του πατέρα μου, το οποίο δανείστηκαν οι ληστές από τον Μουσταφά έγινε και μια ληστεία στο Λευκόνοικο με τον τραυματισμό του γραμματέα του Συνεργατικού Παντοπωλείου κ. Γρηγορίου από ομάδα Τουρκοκυπρίων, από την Άρτεμη και τις Γούφες.
Αυτά όλα τα γράφω, προκειμένου να μορφώσετε άποψη για την στενότητα των σχέσεων Ε/Κ και Τ/Κ την εποχή εκείνη (πριν το 1954).
Το 1954 ο πατέρας μου παντρεύτηκε στην Ακανθού, απ΄ όπου καταγόταν και οι γονείς του και έτσι ξεκίνησε μια καινούρια ζωή. Με του Τουρκοκύπριους φίλους του και συγχωριανούς του διατηρούσε άριστες σχέσεις.
Ο Moustafa Moulla ήρθε στην Ακανθού και τον βοήθησε να ανακαινίσει το σπίτι της μητέρας μου κόβοντας κυπαρίσσια για την στέγη του σπιτιού και άλλες οικοδομικές και γεωργικές εργασίες (χαρούπια).
Ο πατέρας μου συνέχιζε να καλλιεργεί τα κτήματά του στις Γούφες και είχε τη βοήθεια των συγχωριανών του Τουρκοκύπριων. Του έδιναν προτεραιότητα στο πότισμα των σιτηρών από τον ποταμό, τον συνέδραμαν στο θερισμό και στην παράδοση των σιτηρών.
Από τις επισκέψεις μας στις Γούφες διατηρώ έντονες τις μνήμες από την υποδοχή μας κάθε φορά που πηγαίναμε στο χωριό. Από την είσοδο του χωριού οι συγχωριανοί του τον καλωσόριζαν και στο κέντρο του χωριού έκανε στάση με το τρακτέρ στο καφενείο του φίλου του Nazim Ismail.
Όλοι προσφέρονταν να τον κεράσουν και ο ίδιος χαιρετούσε με χειραψία όλους τους θαμώνες λέγοντας στον καθένα και έναν καλό λόγο ή αστειευόταν μαζί του. Εγώ και ο αδελφός μου γεμίζαμε τις τσέπες μας με κεράσματα (λουκούμια), τα οποία μας τα πρόσφεραν όλοι οι Τουρκοκύπριοι θαμώνες. Καθυστερούσαμε πάνω από μια ώρα για να φθάσουμε στο σπίτι του παππού μου, διότι ο πατέρας μου δεν χόρταινε τη συντροφιά των φίλων του.
Το Δεκέμβριο του 1963, όταν ξεκίνησαν οι διακοινοτικές ταραχές, οι Γούφες έμειναν έξω από τις συγκρούσεις. Ο φόβος όμως και η αβεβαιότητα για το μέλλον οδήγησαν βαθμιαία τους λίγους Ε/Κ να εγκαταλείψουν το χωριό.
Το Μάιο του 1964 δολοφονήθηκαν δυο συγχωριανοί μας Τουρκοκύπριοι που εργάζονταν για το μεροκάματο στην Αμμόχωστο. Ήταν ο Karatzas και ο γαμπρός του Kemal Emin Demyroz. Τότε είδα τον πατέρα μου βαθιά συλλογισμένο και περίλυπο να προσπαθεί να προβλέψει τα μελλούμενα, ενώ ταυτόχρονα καταφερόταν ανοιχτά κατά των δολοφόνων. Φοβόταν για την τύχη του αδελφού του Χαϊλή, ο οποίος ζούσε μαζί με την εξαμελή οικογένειά του στις Γούφες.
Τον Ιούλιο του 1964, όταν επισκεφθήκαμε τις Γούφες για να παραδώσουμε τα σιτηρά, το κλίμα στο χωριό ήταν καλό και οι συγχωριανοί Τουρκοκύπριοι συνέχιζαν να περιβάλλουν την οικογένειά μας με την εμπιστοσύνη τους.
Το 1966 δολοφονήθηκε έξω από το χωριό ο Κυριάκος Σολωμού με αποτέλεσμα το κύμα φυγής των Ε/Κ να ενταθεί, χωρίς όμως να διαταραχθούν σε ανάλογο βαθμό και οι σχέσεις των ανθρώπων.
Ο πατέρας μου συνέχιζε να καλλιεργεί τα χωράφια του και το 1972, όταν τελείωσε ο θερισμός στην Ακανθού πήρε την θεριζοαλωνιστική μηχανή και το συνεργείο του θερισμού και πήγαν όλοι μαζί στις Γούφες για να θερίσουν και στους Τουρκοκύπριους.
Ο πατέρας μου έχαιρε της εμπιστοσύνης των Τουρκοκυπρίων και αυτοί ανταπέδιδαν με την ασφάλεια των μελών του συνεργείου και των αγροτικών μηχανημάτων τους. Η ολοκαίνουργια θεριζοαλωνιστική μηχανή class παρέμενε αφύλακτη τα βράδια τα χωράφια των Γουφών, χωρίς κανένας να διανοηθεί για κακοβουλία ή δολιοφθορά.
Μαζί με τον πατέρα μου επισκεπτόμουν τα γειτονικά χωριά, Μελούντα, Άρτεμη και Πλατάνι για διάφορες αγροτικές δουλειές. Πηγαίναμε μαναβικά, κυρίως μελιτζάνες και παίρναμε άνυδρα καρπούζια και πεπόνια. Σε όλα τα χωριά είχε γνωστούς και φίλους.
Στο Πλατάνι πήγαμε αργά το απόγευμα για να νοικιάσει τα χωράφια της Τζαμής στην Ακανθού. Η οικειότητα των Τ/Κ από το Πλατάνι με ξένισε, διότι άκουγα πολύ κακά λόγια για τους Πλατανίτες. Αυτό το κλίμα άρχισε να χαλάει, όταν ο Τούρκος Στρατιωτικός Διοικητής του Τζάους διεμήνυσε στο θείο μου Μιχάλη (Χαϊλή) να εγκαταλείψει το χωριό Γούφες μαζί με την οικογένειά του. Απαγόρευαν κάθε συναλλαγή Τουρκοκύπριου με Ελληνοκύπριο, προκειμένου ο θείος μου να εξαναγκαστεί να φύγει.
Ήταν Απρίλιος του 1974. Τότε ο πατέρας μου προσέτρεξε σε βοήθεια του αδελφού του για την διεκπεραίωση των αναγκαίων εργασιών του. Πήγε στους φίλους του και τους ρώτησε αν κινδυνεύει ο αδελφός του. Εκείνοι εμμέσως πλην σαφώς του άφησαν να εννοηθεί ότι θα ήταν προτιμότερο να φύγει. Ο πατέρας μου αντιλήφθηκε πλήρως την κρισιμότητα της θέσης του θείου μου και φρόντισε να τον διευκολύνει να μετεγκατασταθεί στην Ακανθού.
Εγώ συνέχιζα να επισκέπτομαι τις Γούφες με το αυτοκίνητό μου. Υπηρετούσα την στρατιωτική μου θητεία αλλά αυτό δεν αποτελούσε για μένα εμπόδιο. Ο κοινοτάρχης Hasan Auntach (Μέντζης) με είχε δει στο σπίτι μας στην Ακανθού με την στρατιωτική στολή του αξιωματικού και χαμογέλασε. Εγώ έβλεπα τους συνομήλικούς μου ένοπλους στις Γούφες και ανταλλάσσαμε χαιρετισμό.
Η μοίρα των ανθρώπων έμελλε να αλλάξει το καλοκαίρι του 1974. Η Τουρκική εισβολή έφερε τα πάνω κάτω. Οι γονείς μου έφυγαν από την Ακανθού με το τρακτέρ και πήγαν στο Αυγόρου και μετά στην Ορμήδεια. Στο δρομολόγιο της φυγής ο πατέρας μου σκεφτόταν να μεταβεί στις Γούφες για να προστατευτεί από τους φίλους και συγχωριανούς του. Τόση ήταν η εμπιστοσύνη του στους απλούς ανθρώπους. Η επιμονή της μητέρας μου να πάνε όπου πήγαιναν οι άλλοι, τον έσωσε.
Οι προσπάθειες του πατέρα μου για την διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων μας, του αδελφού του Χαϊλή και του γιού του Λοΐζου, τον οδήγησαν σε τηλεφωνικές επαφές με τους Τ/Κ συγχωριανούς του μέσω Αθήνας. Ήταν απερίγραπτη η χαρά του όταν άκουσε γνώριμες σε αυτόν φωνές, έστω και αν τα μηνύματα που έπαιρνε για τους αγνοούμενούς μας δεν ήταν ευχάριστα. Αλλά και από την άλλη μεριά του ακουστικού έπαιρνε ανάλογα αισθήματα αγάπης, φιλίας και νοσταλγίας «Νομίζω Σαουρή η φωνή σου έρχεται από τον ουρανό» του είπε ο κοινοτάρχης Μέντζης.
Μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων οι επισκέψεις στις Γούφες, στην Ακανθού και στα άλλα χωριά της περιοχής πύκνωσαν. Οι επαφές με τους ανθρώπους του χωριού έφεραν στην επιφάνεια μνήμες και αναθέρμαναν τις σχέσεις του με τους Τουρκοκύπριους.
Εμείς τα παιδιά του μπολιαστήκαμε από τη δύναμη της φιλίας και του αλληλοσεβασμού και προσπαθήσαμε να συνάψουμε νέες φιλίες με τα παιδιά και τα εγγόνια των φίλων του πατέρα μας.
Ξεπεράσαμε κάθε επιφύλαξη που δημιούργησε ο πόλεμος, η κατοχή και ο διαχωρισμός. Ανέπτυξα τις σχέσεις μου με φίλους απόδημους Τουρκοκύπριους και διέκρινα τα ίδια αισθήματα αλληλοκατανόησης, αμοιβαίου σεβασμού και αγάπης.
Με την πρώτη ευκαιρία φιλοξένησα στο προσφυγικό σπίτι μας στη Λευκωσία έξι Τουρκοκύπριους φίλους μου και συμφάγαμε με την οικογένειά μας.
Ο πατέρας μου τους έπαιξε πιθκιαύλι (φλογέρα) και τους τραγούδησε στα τούρκικα το «Istabul sokkaklaru». Οι Τουρκοκύπριοι ενθουσιάστηκαν από την άριστη γνώση της Τουρκοκυπριακής διαλέκτου από τον πατέρα μου. Τα σοφά του λόγια για το ζήτημα της επαναπροσέγγισης που υπηρετούσαν όλοι σαν «πλατφόρμα» ακόμη ηχούν στα αυτιά μου, «μπράβο σας για ότι κάνετε εσείς κι ο γιός μου, αλλά πρέπει να ξέρετε, ότι αν από παιδιά δεν μεγαλώσατε μαζί και παίξετε μαζί πυριλιά (βόλους) δεν πρόκειται να φθάσετε σε επίπεδα αμοιβαίας αγάπης και εμπιστοσύνης, όπως είμαστε εμείς οι παλιοί».
Αυτά το λόγια αντηχούν ακόμη στα αυτιά μου και αναλογίζομαι το κακό που έγινε και τον διαχωρισμό των δυο κοινοτήτων. Όλοι έχουν τις ευθύνες τους για αυτό, κι εμείς κι εκείνοι και για αυτό πρέπει να τερματιστεί αμέσως η κατοχή για να επιτευχθεί και πάλι βαθμιαία η επαναπροσέγγιση και η ανάκτηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης.
Προσωπικά αισθάνομαι δέος μπροστά στο περίσσευμα ψυχής του πατέρα μου και των Τ/Κ φίλων του αλλά και υποχρέωση να ακολουθήσω τα βήματά του.
Χαίρομαι που με τιμούν με τη φιλία τους Τουρκοκύπριοι συμπατριώτες μου, τους οποίους δεν τους διακρίνω από τους Ελληνοκύπριους. Για μένα η φιλία και η αδελφοσύνη δεν υπαγορεύεται από τη θρησκεία και την εθνικότητα αλλά από την ανθρωπιά.
Η κοινή μας καταγωγή έρχεται αρωγός σε αυτή την προσπάθεια αλλά με προβληματίζει το χάσμα του νεκρού χρόνου. Πρέπει να τερματιστεί άμεσα η κατοχή, να ξανασμίξουν οι άνθρωποι, όσο υπάρχει «η μαγιά» της γενιάς μας. Κουβαλούμε μνήμες που μπορούν να δράσουν ευοδοτικά στη δημιουργία της κοινής επανενωμένης πατρίδας. Δεν πρέπει να αφήσουμε το χρόνο να κυλίσει άπρακτος.
Τελειώνοντας θέλω να αναφέρω ότι στην κηδεία του πατέρα μου στη Λευκωσία προσήλθαν Τουρκοκύπριοι από την Κωνσταντινούπολη, ο Dr Kivanch Diren, από την Κοντέα ο Moustafa Mourat και η οικογένειά του, από την Κερύνεια ο οδοντίατρος Sharper και από τη Λευκωσία ο αδελφός του Kivanch, οι οποίοι κατέθεσαν στεφάνια.»

Photo: Ο Δρ. Λοΐζος με το Mehmet Kemal Demiroz, του οποίου ο πατέρας ήταν αγνοούμενος από το 1964, με άλλους φίλους…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 31st of December 2017, Sunday. This article was published in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 11th of December 2017 and the link to that article in Turkish is:
http://www.yeniduzen.com/babam-savvanin-kibrisliturklerle-harika-iliskileri-11646yy.htm