Tuesday, July 11, 2017

Kypros Dimosthenous telling the story of the bombing of the Athalassa Psychiatric Hospital in 1974…

Kypros Dimosthenous telling the story of the bombing of the Athalassa Psychiatric Hospital in 1974…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

He called me one morning when my article about the bombing of the Athalassa Psychiatric Hospital was published in the POLITIS newspaper and he sounded upset… He wanted to correct something: It was very important for him to stress that no, there were no anti-aircraft guns on top of the hospital… He had been a nurse in the hospital but not any nurse, someone responsible together with his wife and he invited me to his house to speak in detail. I would get a taxi in the following days and go to his house at Aglandjia to meet Kypros Dimosthenous and his wife Elli or rather "Lilly" as they had called her…
We would sit and talk in their lovely house and he and Lilly would tell me the tragic story of the Athalassa Psychiatric Hospital – how it was bombed by Turkish war planes on the 20th of July 1974 from around 9 o'clock in the morning till about 13.30 and how 31 patients died, how others wounded, how he had to collect the pieces of bodies since a big bomb fell in one of the wards, killing everyone and tearing them to pieces and how he would bury them in the crater in the middle of the ward, created by the bomb…
Born in 1940, Kypros Dimosthenous was from Nicosia – he lived all his life in the area of Aglandjia except when he had gone to London to study… He had five sisters and himself, the only son of the family… When he graduated from high school in 1957, a pharmacist friend of his had told him to join the nursing sector since at that time the government was paying better wages than the private sector. So he chose nursing and in 1958 he would be sent to England to study in the school of nursing for three years… He would stay on some more to make some money in order to be able to come back and he would come back to Cyprus in 1962… On his return, he would be employed at the Nicosia Psychiatric Hospital. At that time this hospital was next to the Hilton Hotel and would stay there until 1964. In 1964 the Athalassa Psychiatric Hospital would be built and they would move there in August 1964.
Until 1974, the patients were from all communities: Greek Cypriots, Turkish Cypriots, Armenian Cypriots, Maronite Cypriots were all being treated in the same hospital – they had around 900 patients! Until 1963, there were also Turkish Cypriot nurses working together and in one night, after the conflict of 1963 December, they would stop coming anymore… But he still remembers Djihan, Sarper, Lutfi, Baykan, Fikriye, Ayshe, Servet and Seval… These had been the nurses working with them.
Although the nurses stopped coming, the Turkish Cypriot patients remained in the hospital until 1974…
When the coup happened he had to have a pass to be able to travel since roads were dangerous at that time… His children had measles so his wife Lilly was at home and he had stayed in the hospital until Friday evening until 19.00 on the 19th of July 1974 when he went home to see his family… He would see them and return but on the 20th of July 1974 at 5 o'clock in the morning they would call him from the hospital – those on duty in the hospital had seen Turkish war planes making rounds over the hospital in the morning and had called him to come. Because he had studied in England, Kypros Dimosthenous had a high position in the hospital… At that time they had more than 500 patients… Most of their patients were old and had been staying in the hospital for a long time – they were practically living in the hospital…
"When we wanted to send them home to their villages, some of them refused that since the hospital had become their home – they were living there for many years – there were many people like that…"
Some families did not want their own patients back because they did not want to accept that such an illness had existed in their families and they did not want anyone to know that. So some patients had no place to return to… The hospital was also in a way a place of rehabilitation for them…
So Kypros Dimosthenous went back to the hospital at 5 o'clock on the 20th of July 1974. When he went there, he would see the Turkish war planes coming from the direction of Strovolos-Latsia towards the hospital and flying over the hospital.
He remembers what happened next:
"In the beginning I had told the nurses not to take the patients out of their wards… We wanted to keep them safe in their wards – but before I had given that order, since the doors had been open, some patients had wandered out to the yard of the hospital… The nurses were trying to take them back in… In the beginning the Turkish war planes started firing with machine guns… So they were firing before the bombing started. I saw one of our patients, a big guy being shot due to the gun fire from the planes – he had six or seven bullet wounds on his back… While walking in the yard, he had been shot by the planes and fell down and died… So we gathered all our patients in the wards and locked them in for their own safety. When no one was in the yard, the Turkish war planes started bombing… Ward 35 and ward 4 and 5 were targets of the bombs. These were separate buildings… Ward number 1 was completely destroyed and all our patients who died had been in that ward… More than 30 of our patients had died there… They had thrown a very big bomb in the centre of the ward and this had destroyed the ward. Ward 39 was also a target – this had been a women's ward. When the bombing started what could we do? Nothing… We were only trying to protect ourselves. I was outside in the middle of the yard – there were some bushes and I sat down there – this was around 9 o'clock. When I had gone to the hospital, I had told the nurses I would be at the Ward 35 and had told them "Don't leave the patients to go outside…" As I was sitting there one of our staff had started shouting out in the yard saying "They killed me!" – so I would get up and see what had happened… When Turkish war planes had opened fire, a piece of brick from the wall that was hit had flown and hit his leg and he was bleeding… He had thought he was hit and was shouting. I would take him on my shoulders and bring him to ward 11 which was the farthest for first aid by nurses.
When I went out, the bombing had started and I would sit down behind some bushes… I could not move left or right… I had to stay there for a couple of hours. When things quietened down and I went back to my office, I would see a big hole opened by a bomb that fell where I had been sitting! If I stayed in, I would definitely die… The bombing had stopped around 13.30… As I had told you there were no anti-aircraft guns on the roofs of the wards – they had the shape of the roofs of the houses and were of asbestos… And while building this hospital in 1964, red crosses were painted on these roofs so it would be understood that these were hospital roofs… All of the buildings of the hospital had these red crosses on their roofs. There was not much personnel either – in each ward, there was one or two nurses and they were busy keeping people inside… The Athalassa military camp at the back of the hospital was almost empty because soldiers had been sent here and there…
After the bombing stopped we sat a few hours more and at around 15.00 we went to see the damage done to the hospital. We saw that ward number one was completely destroyed. There was a huge crater in the centre of the ward, created by the bomb.
The hole was as high as a room – they would tell us that this was a big bomb of 500 libres.
We took some patients and some nurses and together, we started collecting the pieces of bodies of our patients who had been torn apart by the bomb. Almost everyone had died in this bombing and their bodies torn to pieces. We could only recognise them from their heads. It was the only way. "This head belongs to this and that head belongs to that person…" So we made a list of the people who died in the bombing. We had our own first aid section to treat the wounded. We carried the wounded patients to wards next to the road. These wards were not damaged. The war planes had bombed the wards at the back, towards the forest. There were seven wards and two blocks of offices next to the road, in the front. We also had a theatre. These were not bombed – the planes had passed over them and bombed the buildings at the back. We carried all the patients to these front wards and treated all those wounded in one ward. The only person who had died in the hospital that had been buried afterwards in Lakatamia was a nurse. We had given his body to his relatives in Lakatamia… All our patients who had died in the bombing, we buried them in the crater of the bomb outside ward number 5. I buried them myself… How did I feel? I felt sad but what could I do? For many years, I was sleeping and I was seeing these in my dreams. We could never imagine that such a thing could happen to our hospital… After this incident, I worked 23 years more in the hospital and retired in 1997. After I retired, I never went back inside this hospital. Because I did not want to remember what we lived through in there, back in 1974… We had buried them without any religious ceremony, without any priest or anything. I was collecting pieces of bodies and putting them in the crater… I would put them in sheets and would put this in the crater… It was as though we were burying animals – it was horrible – it was the summer, the smell was overwhelming, you could not even go near – we would collect, wrap them in sheets and thrown them in the crater… We had an old nurse who passed away a few years ago. He would go to Latsia and find someone with a shiro to come and put some soil over the people we had buried. It was horrible to bury people without a prayer. We had buried Turkish Cypriots, Greek Cypriots, Armenian Cypriots together in that crater, both men and women…"
Kypros's wife, Lilly who had also studied nursing in England and who also worked in the hospital until she retired would have goose bumps when on duty at night and when she had to pass next to this burial site in the yard of the hospital…
"I would feel strange when I would pass near this burial site since I knew that people had been buried there. We told many people many times to do something but no one came and no one showed any interest. I feel very sorry that they had been buried there without any funeral and without any ceremony. My husband had planted trees around it in order to remember them…"
Kypros says, "Our patients were our second family… So many years passed since I retired but if I go to any village and if there is an old patient he would come and hug me and kiss me and would want to sit and drink or eat something. They love us because they too were our family… All our patients were like that with us… Because we loved them… Not like what it is now because now people have changed… In those times we spent more time in the hospital than at home. Just to help patients, I would work at least ten hours instead of seven… But now, I don't know, people are different now…"
I thank Kypros Dimosthenous and Lilly Dimosthenous for giving me the opportunity to put the record straight and to learn what actually happened in the Athalassa Psychiatric Hospital… Let us hope that soon there would be digging and the remains of the 31 patients – three of them Turkish Cypriots – buried in the bomb crater would be exhumed in order to have proper burials and proper graves… May they all rest in peace…

24.6.2017

Photo: With Kypros and Lilly Dimosthenis…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 9th of July 2017, Sunday. An extended version of this interview was published on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in Turkish in the YENİDÜZEN newspaper on 12, 13, 14 and 15 June, 2017 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/kogustaki-hemen-herkes-oldurulmus-ve-bedenleri-parcalanmisti-onlari-ancak-baslarinda-10810yy.htm

http://www.yeniduzen.com/birinci-kogus-yok-edilmisti-buyuk-bir-bombaydi-cunku-birinci-kogusa-atilan-olen-butu-10816yy.htm

http://www.yeniduzen.com/kogusun-tam-ortasinda-cok-buyuk-bir-krater-vardi-3-10821yy.htm

http://www.yeniduzen.com/ceset-parcalarini-toplayip-o-cukura-koyuyordum-parca-parcaydilar-4-10827yy.htm

Ο Κύπρος Δημοσθένους εξιστορεί το βομβαρδισμό του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αθαλάσσας το 1974…

Ο Κύπρος Δημοσθένους εξιστορεί το βομβαρδισμό του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αθαλάσσας το 1974…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Μου τηλεφώνησε ένα πρωί όταν δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ το άρθρο μου για το βομβαρδισμό του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αθαλάσσας και ακουγόταν αναστατωμένος… Ήθελε να διορθώσει κάτι: Ήταν πολύ σημαντικό για αυτόν να τονίσει ότι όχι, δεν υπήρχαν αντιαεροπορικά όπλα στην οροφή του νοσοκομείου… Ήταν νοσηλευτής στο νοσοκομείο αλλά όχι απλά νοσηλευτής, κάποιος υπεύθυνος, μαζί με τη γυναίκα του και με προσκάλεσε στο σπίτι του για να μιλήσουμε με λεπτομέρειες. Τις επόμενε μέρες, πήρα ένα ταξί και πήγα στο σπίτι του στην Αγλαντζιά για να συναντήσω τον Κύπρο Δημοσθένους και τη γυναίκα του Έλλη, ή μάλλον «Λίλλη» όπως τη φωνάζουν…
Καθίσαμε και μιλήσαμε στο όμορφο τους σπίτι και αυτός και η Λίλλη μου είπαν την τραγική ιστορία του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αθαλάσσας – πως είχε βομβαρδιστεί από τουρκικά πολεμικά αεροπλάνα στις 20 Ιουλίου 1974 από το πρωί περίπου στις 9 η ώρα μέχρι τις 1:30 και πως πέθαναν 31 ασθενείς, πως άλλοι πληγώθηκαν, πως έπρεπε να μαζέψει κομμάτια από σώματα αφού μια μεγάλη βόμβα έπεσε σε ένα από τους θαλάμους σκοτώνοντας όλους και κατακομματιάζοντας τους και πως τους έθαψε στον κρατήρα που δημιουργήθηκε από τη βόμβα στη μέση του θαλάμου…
Ο Κύπρος Δημοσθένους γεννήθηκε το 1940 και ήταν από τη Λευκωσία – έζησε όλη του τη ζωή στην περιοχή της Αγλαντζιάς, εκτός από τον καιρό που πήγε στο Λονδίνο για να σπουδάσει… Είχε πέντε αδελφές και αυτός ήταν ο μόνος γιος της οικογένειας… Όταν αποφοίτησε από το γυμνάσιο το 1957, ένας φαρμακοποιός φίλος του του είχε πει να ενταχθεί στη νοσηλευτική αφού τότε η κυβέρνηση πλήρωνε καλύτερους μισθούς από τον ιδιωτικό τομέα. Έτσι επέλεξε τη νοσηλευτική και το 1958 στάλθηκε στην Αγγλία για να σπουδάσει για τρία χρόνια στη νοσηλευτική σχολή… Έμεινε περισσότερο για να βγάλει κάποια λεφτά και να μπορέσει να επιστρέψει και επέστρεψε στην Κύπρο το 1962… Στην επιστροφή του εργοδοτήθηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Εκείνο τον καιρό το νοσοκομείο αυτό ήταν δίπλα από το ξενοδοχείο Hilton και έμεινε εκεί μέχρι το 1964. Το 1964 κτίστηκε το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αθαλάσσας και μετακόμισαν εκεί τον Αύγουστο του 1964.
Μέχρι το 1974 οι ασθενείς ήταν από όλες τις κοινότητες: Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι, Αρμένιοι Κύπριοι και Μαρωνίτες Κύπριοι νοσηλεύονταν στο ίδιο νοσοκομείο – είχαν περίπου 900 ασθενείς! Μέχρι το 1963 υπήρχαν επίσης Τουρκοκύπριοι νοσηλευτές με τους οποίους εργάζονταν μαζί και μια νύκτα μετά τις συγκρούσεις του Δεκεμβρίου του 1963 σταμάτησαν να έρχονται… Αλλά θυμάται ακόμα τους Djihan, Sarper, Lutfi, Baykan, Fikriye, Ayshe, Servet and Seval… Αυτοί ήταν οι νοσηλευτές που εργάζονταν μαζί τους.
Παρόλο που οι νοσηλευτές σταμάτησαν να έρχονται, οι Τουρκοκύπριοι ασθενείς παρέμειναν στο νοσοκομείο μέχρι το 1974…
Όταν έγινε το πραξικόπημα έπρεπε να έχει πάσο για να μπορεί να ταξιδεύει αφού οι δρόμοι τότε ήταν επικίνδυνοι… Τα παιδιά του έπασχαν από ιλαρά έτσι η γυναίκα του Λίλλη ήταν στο σπίτι και έπρεπε να μείνει στο νοσοκομείο μέχρι την Παρασκευή στις 7 το βράδι της 19ης Ιουλίου 1974 όταν πήγε στο σπίτι του για να δει την οικογένεια του… Τους είδε και επέστρεψε αλλά στις 20 Ιουλίου 1974 στις 5 το πρωί τον κάλεσαν από το νοσοκομείο – εκείνοι που ήταν καθήκον στο νοσοκομείο είχαν δει τούρκικα πολεμικά αεροπλάνα να κάνουν μανούβρες πάνω από το νοσοκομείο το πρωί και του τηλεφώνησαν να έρθει. Επειδή είχε σπουδάσει στην Αγγλία, ο Κύπρος Δημοσθένους είχε ψηλή θέση στο νοσοκομείο… Εκείνο τον καιρό είχαν περισσότερους από 500 ασθενείς… Οι περισσότεροι από τους ασθενείς τους ήταν ηλικιωμένοι και έμεναν στο νοσοκομείο για πολύ καιρό – ζούσαν ουσιαστικά στο νοσοκομείο…
«Όταν θέλαμε να τους στείλουμε στο σπίτι στα χωριά τους, κάποιοι από αυτούς αρνήθηκαν αφού το νοσοκομείο είχε γίνει το σπίτι τους – ζούσαν εκεί για πολλά χρόνια – υπήρχαν πολλοί άνθρωποι σε αυτή την κατάσταση…»
Κάποιες οικογένειες δεν ήθελαν τους δικούς τους ασθενείς τότε διότι δεν ήθελαν να αποδεχθούν ότι μια τέτοια πάθηση υπήρχε στις οικογένειες τους και δεν ήθελαν κανένας να το ξέρει. Έτσι κάποιοι ασθενείς δεν είχαν κάπου για να επιστρέψουν… Το νοσοκομείο ήταν επίσης ένα μέρος αποκατάστασης για αυτούς…
Έτσι ο Κύπρος Δημοσθένους πήγε πίσω στο νοσοκομείο στις 5 το πρωί στις 20 Ιουλίου 1974. Όταν πήγε εκεί, είδε τα τουρκικά πολεμικά αεροπλάνα να έρχονται από την κατεύθυνση του Στροβόλου-Λατσιών προς το νοσοκομείο και πετούσαν πάνω από το νοσοκομείο.
Θυμάται τι έγινε μετά:
«Στην αρχή είχα πει στους νοσηλευτές να μην βγάλουν τους ασθενείς από τους θαλάμους τους… Θέλαμε να τους κρατήσουμε ασφαλείς στους θαλάμους τους – αλλά πριν να δώσω την εντολή αυτή, εφόσον οι πόρτες ήταν ανοικτές, κάποιοι ασθενείς περιπλανήθηκαν έξω στην αυλή του νοσοκομείου… Οι νοσηλευτές προσπάθησαν να τους φέρουν πίσω μέσα… Στην αρχή τα τουρκικά πολεμικά αεροπλάνα άρχισαν να πυροβολούν με αυτόματα όπλα… Έτσι πυροβολούσαν πριν να ξεκινήσει ο βομβαρδισμός. Είδα ένα από τους ασθενείς μας, ένα μεγαλόσωμο άντρα να τον πυροβολούν από τα αεροπλάνα – είχε έξι ή εφτά πληγές από σφαίρες στην πλάτη του... Ενώ περπατούσε στην αυλή, τον είχαν πυροβολήσει τα αεροπλάνα και έπεσε κάτω και πέθανε… Έτσι μαζέψαμε όλους τους ασθενείς μας στους θαλάμους και τους κλειδώσαμε για τη δική τους ασφάλεια. Όταν δεν υπήρχε κανένας στην αυλή, τα τουρκικά πολεμικά αεροπλάνα άρχισαν να βομβαρδίζουν… Ο στόχος των βομβών ήταν οι θάλαμοι 35 και 4 και 5. Αυτοί ήταν σε ξεχωριστά κτίρια… Ο θάλαμος 1 καταστράφηκε εντελώς και όλοι οι ασθενείς μας που πέθαναν ήταν σε εκείνο το θάλαμο… Εκεί πέθαναν περισσότεροι από 30 ασθενείς… Είχαν ρίξει μια πολύ μεγάλη βόμβα στο κέντρο του θαλάμου και αυτό κατάστρεψε το θάλαμο. Ο θάλαμος 39 ήταν επίσης στόχος – αυτός ήταν θάλαμος γυναικών. Τι μπορούσαμε να κάνουμε όταν ξεκίνησε ο βομβαρδισμός; Τίποτα… Προσπαθούσαμε μόνο να προστατεύσουμε τον εαυτό μας. Ήμουν έξω στη μέση της αυλής – υπήρχαν κάποιοι θάμνοι και έκατσα κάτω εκεί – αυτό ήταν γύρω στις 9. Όταν είχα πάει στο νοσοκομείο είχα πει στους νοσηλευτές ότι θα ήμουν στο θάλαμο 35 και τους είχα πει «Μην αφήσετε τους ασθενείς να πάνε έξω…» Καθώς καθόμουν εκεί ένας από το προσωπικό είχε αρχίσει να φωνάζει στην αυλή «Με σκότωσαν!» - έτσι σηκώθηκα και είδα τι είχε συμβεί… Όταν τα τουρκικά πολεμικά αεροπλάνα άνοιξαν πυρ, ένα τούβλο από τον τοίχο που είχε κτυπηθεί είχε πέσει και κτύπησε το πόδι του και αιμορραγούσε… Είχε νομίσει ότι είχε κτυπηθεί και φώναζε. Τον πήρα στους ώμους μου και τον έφερα για πρώτες βοήθειες από τους νοσηλευτές στο θάλαμο 11 που ήταν ο πιο απομακρυσμένος.
Όταν βγήκα έξω ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί και κάθισα κάτω πίσω από κάποιους θάμνους… Δεν μπορούσα να κινηθώ δεξιά ή αριστερά… Έπρεπε να μείνω εκεί για δύο ώρες. Όταν ησύχασαν τα πράγματα και πήγα πίσω στο γραφείο μου, είδα μια μεγάλη τρύπα που ανοίχθηκε από μια βόμβα που έπεσε εκεί που καθόμουν! Αν έμενα μέσα, σίγουρα θα πέθαινα… Ο βομβαρδισμός σταμάτησε γύρω στις 1:30 το μεσημέρι… Όπως σου είχα πει δεν υπήρχαν αντιαεροπορικά όλα στην οροφή των θαλάμων – είχαν το σχήμα της οροφής σπιτιών και ήταν φτιαγμένα με αμίαντο… Και ενώ κτιζόταν το νοσοκομείο αυτό το 1964, είχαν βαφτεί κόκκινοι σταυροί πάνω σε αυτές τις οροφές έτσι ώστε να ήταν κατανοητό ότι αυτές ήταν οροφές νοσοκομείου… Όλα τα κτίρια του νοσοκομείου είχαν αυτούς τους κόκκινους σταυρούς πάνω στις οροφές τους. Δεν υπήρχε ούτε και πολύ προσωπικό – σε κάθε θάλαμο υπήρχε ένας ή δύο νοσηλευτές και ήταν απασχολημένοι να κρατούν τον κόσμο μέσα… Το στρατόπεδο Αθαλάσσας στο πίσω μέρος του νοσοκομείου ήταν σχεδόν άδειο διότι οι στρατιώτες είχαν σταλεί εδώ και εκεί…
Όταν σταμάτησε ο βομβαρδισμός καθίσαμε για ακόμα λίγες ώρες και γύρω στις 3 το απόγευμα πήγαμε για να δούμε τις ζημιές που έγιναν στο νοσοκομείο. Είδαμε ότι ο θάλαμος 1 ήταν κατεστραμμένος ολοσχερώς. Υπήρχε ένας μεγάλος κρατήρας στο κέντρο του θαλάμου, που δημιουργήθηκε από τη βόμβα.
Η τρύπα ήταν όσο ψηλή όσο ένα δωμάτιο – μας είπαν ότι αυτή ήταν μια μεγάλη βόμβα των 500 λιμπρών.
Πήραμε κάποιους ασθενείς και κάποιους νοσηλευτές και μαζί αρχίσαμε να μαζεύουμε τα κομμάτια των σωμάτων των ασθενών μας που είχαν κατακομματιαστεί από τη βόμβα. Σχεδόν όλοι είχαν πεθάνει σε αυτό το βομβαρδισμό και τα σώματα τους κατακομματιάστηκαν. Μπορούσαμε να τους αναγνωρίσουμε μόνο από το κεφάλι τους. Ήταν ο μόνος τρόπος. «Αυτό το κεφάλι ανήκει σε αυτό το άτομο και εκείνο το κεφάλι σε εκείνο το άτομο…» Έτσι κάναμε ένα κατάλογο των ατόμων που είχαν πεθάνει στο βομβαρδισμό. Είχαμε το δικό μας τμήμα πρώτων βοηθειών για να περιθάλψουμε τους τραυματισμένους. Μεταφέραμε τους τραυματισμένους ασθενείς σε θαλάμους δίπλα από το δρόμο. Οι θάλαμοι αυτοί δεν υπέστηκαν ζημιές. Τα πολεμικά αεροπλάνα είχαν βομβαρδίσει τους θαλάμους στο πίσω μέρος, προς το δάσος. Υπήρχαν επτά θάλαμοι και δύο κτίρια γραφείων δίπλα από το δρόμο, στο μπροστινό μέρος. Είχαμε επίσης και ένα θέατρο. Αυτά δεν είχαν βομβαρδιστεί – τα αεροπλάνα είχαν περάσει πάνω από αυτά και βομβάρδισαν τα κτίρια στο πίσω μέρος. Μεταφέραμε όλους τους ασθενείς σε αυτούς τους μπροστινούς θαλάμους και περιθάλψαμε όλους τους τραυματισμένους σε ένα θάλαμο. Το μόνο άτομο που είχε πεθάνει στο νοσοκομείο και είχε θαφτεί αργότερα στη Λακατάμια ήταν ένας νοσηλευτής. Είχαμε δώσει το σώμα του στους συγγενείς του στη Λακατάμια… Όλους τους ασθενείς μας που είχαν πεθάνει στον βομβαρδισμό τους θάψαμε στον κρατήρα της βόμβας έξω από το θάλαμο 5. Τους έθαψα εγώ ο ίδιος… Πως ένιωθα; Ένιωθα λύπη αλλά τι να κάνω; Για πολλά χρόνια κοιμόμουν και τους έβλεπα στα όνειρα μου. Ποτέ δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ότι κάτι τέτοιο μπορούσε να συμβεί στο νοσοκομείο μας… Μετά το γεγονός αυτό, εργάστηκα για ακόμα 23 χρόνια στο νοσοκομείο και αφυπηρέτησα το 1997. Μετά την αφυπηρέτηση ποτέ δεν μπήκα ξανά μέσα σε αυτό το νοσοκομείο. Διότι δεν ήθελα να θυμούμαι αυτά που ζήσαμε εκεί το 1974... Τους είχαμε θάψει χωρίς θρησκευτική τελετή, χωρίς ιερέα ή οτιδήποτε. Μάζευα κομμάτια από σώματα και τα έβαζα στον κρατήρα… Τους έβαζα σε σεντόνια και τους έβαζα στον κρατήρα… Ήταν σαν να και θάβαμε ζώα – ήταν φρικτό – ήταν καλοκαίρι, η μυρωδιά ήταν αφόρητη, δεν μπορούσαμε ούτε να κοντέψουμε – τους μαζεύαμε, τους τυλίγαμε σε σεντόνια και τους ρίχναμε στον κρατήρα… Είχαμε ένα ηλικιωμένο νοσηλευτή που πέθανε πριν από μερικά χρόνια. Είχε πάει στα Λατσιά και βρήκε κάποιο με σιήρο (μπουλντόζα) για να έρθει και να βάλει χώμα πάνω από τους ανθρώπους που είχαμε θάψει. Ήταν φρικτό να θάβεις ανθρώπους χωρίς μια προσευχή. Είχαμε θάψει Τουρκοκύπριους, Ελληνοκύπριους, Αρμένιους Κύπριους μαζί σε εκείνο τον κρατήρα, άντρες και γυναίκες…»
Η Λίλλη, η γυναίκα του Κύπρου που επίσης σπούδασε νοσηλευτική στην Αγγλία και επίσης δούλευε στο νοσοκομείο μέχρι την αφυπηρέτηση της, ανατρίχιαζε όταν ήταν καθήκον την νύκτα και έπρεπε να περάσει δίπλα από αυτόν τον τόπο ταφής στην αυλή του νοσοκομείου…
«Ένιωθα παράξενα όταν περνούσα κοντά από αυτόν τον τόπο ταφής αφού ήξερα ότι εκεί είχαν θαφτεί άνθρωποι. Είπαμε σε πολλούς ανθρώπους πολλές φορές να κάνουν κάτι για αυτό αλλά κανένας δεν ήρθε και κανένας δεν έδειξε κανένα ενδιαφέρον. Λυπούμαι πολύ που είχαν θαφτεί εκεί χωρίς καμία κηδεία και χωρίς καμία τελετή. Ο σύζυγος μου φύτεψε δέντρα γύρω από αυτό τον τόπο ταφής για να τους θυμόμαστε…»
Ο Κύπρος λέει «Οι ασθενείς μας ήταν η δεύτερη μας οικογένεια… Πέρασαν τόσα πολλά χρόνια από τότε που αφυπηρέτησα αλλά αν πάω σε κάποιο χωριό ή αν υπήρχε κάποιος ηλικιωμένος ασθενής ερχόταν και με αγκάλιαζε και με φιλούσε και ήθελε να καθίσουμε μαζί και να πιούμε ή να φάμε κάτι. Μας αγαπούν διότι και αυτοί ήταν η οικογένεια μας… Όλοι οι ασθενείς μας ήταν έτσι μαζί μας… Διότι τους αγαπούσαμε… Όχι όπως είναι τώρα τα πράγματα, διότι οι άνθρωποι άλλαξαν… Εκείνο τον καιρό περνούσαμε περισσότερο χρόνο στο νοσοκομείο παρά στο σπίτι. Απλά για να βοηθώ τους ασθενείς εργαζόμουν τουλάχιστον δέκα ώρες αντί επτά… Όμως τώρα, δεν ξέρω, οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί τώρα…»
Ευχαριστώ τον Κύπρο Δημοσθένους και τη Λίλλη Δημοσθένους που μου έδωσαν την ευκαιρία να διορθώσω και να μάθω τι πραγματικά συνέβηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αθαλάσσας… Ας ελπίσουμε ότι σύντομα θα γίνουν εκσκαφές και τα οστά 31 ασθενών – 3 από αυτούς Τουρκοκύπριοι – που είχαν θαφτεί στον κρατήρα της βόμβας να εκταφούν έτσι ώστε να έχουν κατάλληλες ταφές και κατάλληλους τάφους… Ας αναπαυθούν όλοι εν ειρήνη…

Photo: Μαζί με τον Κύπρο και τη Λίλλη Δημοσθένους…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 9th of July 2017, Sunday. An extended version of this interview was published on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in Turkish in the YENİDÜZEN newspaper on 12, 13, 14 and 15 June, 2017 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/kogustaki-hemen-herkes-oldurulmus-ve-bedenleri-parcalanmisti-onlari-ancak-baslarinda-10810yy.htm

http://www.yeniduzen.com/birinci-kogus-yok-edilmisti-buyuk-bir-bombaydi-cunku-birinci-kogusa-atilan-olen-butu-10816yy.htm

http://www.yeniduzen.com/kogusun-tam-ortasinda-cok-buyuk-bir-krater-vardi-3-10821yy.htm

http://www.yeniduzen.com/ceset-parcalarini-toplayip-o-cukura-koyuyordum-parca-parcaydilar-4-10827yy.htm

Monday, July 3, 2017

The humanity of Takis Hadjidemetriou: Saving the lives of innocent shepherds under torture…

The humanity of Takis Hadjidemetriou: Saving the lives of innocent shepherds under torture…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

I had interviewed Takis Hadjidemetriou many times… But in those interviews he had never told me that he had saved the lives of some Turkish Cypriots… I found that out quite by a coincidence…
Takis Hadjidemetriou: We know him as the leader of the Bi-communal Technical Committee for the Preservation of Cultural Monuments… We know him from the peace movement of our island for many years… We know him as the close relative of Giannis Ellinas who had been killed and is "missing" since 1963 together with his wife Kakoullou… But he is also someone I find out who had saved the lives of some Turkish Cypriots from Klepini who had been kidnapped by some Greek Cypriot soldiers and were being tortured back in 1964…
One of my readers told me that this information had come out about a year ago when Takis Hadjidemetriou was on RIK at the programme of Elita… So I would call Takis and we would arrange to meet in order to interview him about this…
Just like the stories of crime and inhumanity, the stories of saving each other's lives and humanity is also still a "taboo" in Cyprus.
No one comes out and says "Hey! You know what? This Turkish Cypriot (or Greek Cypriot) had saved my life!" People keep silent and keep the good stories locked up inside themselves. So no one hears about them…
Finally I would find out the story when I sat down and interviewed Takis Hadjidemetriou…
In April-May 1964, he had been serving as a soldier in Dikomo… He says:
"I was about 29-30 years old in those days… Since there was the danger of invasion in those days, I was seeing serving my country as a duty… But when I was there in Dikomo, I found out what was going on… And it was a lesson for me: That if you want to understand what is going on, you need to participate in it… And this was one of the things that affected me most… As I said I was a soldier in Dikomo and it was around April-May 1964. One day, one of my friends who is an actor, Dimitris Savvas approached me and said "Look something very sad is happening here… Some soldiers went to Klepini last night, caught some Turkish Cypriots, they tortured them and asking them questions about TMT and other secrets!"
When I investigated, I found out that the Turkish Cypriots who were kidnapped by the National Guard were only shepherds!
There was a Turkish Cypriot shepherd kidnapped together with his son… This had worried me a lot… I ran to find them and I saw them…
They were keeping them in a small room, locked up near the church in Synchari… I saw the two Turkish Cypriots, the shepherd and his son… I think they were father and son because one was an elderly man together with a young boy…
I went there and saw them. This was a house next to the church. I don't know to whom it belonged. It was a small room, locked from outside. When I went to see them, their faces were in bruises. It was true that they were mistreated. I asked them if they needed any help. But they were very afraid and were reserved. They were not speaking. They did not ask anything from me. My friend Dimitris Savvas, the actor said to me, "They had threatened to kill them, they told them that they would bury them alive…"
That's why I left immediately and came to Nicosia. Of course I had no intention to go to the Ministry of Interior who had control of all of these… I went immediately to the Greek Embassy. At that time, the Minister of Interior was Yiorgadjis…
There were reasons why I went to the Greek Embassy. Because on those days my uncle Loukis Akritas was a minister in the George Papandreou government. My Cypriot uncle from Morphou – brother of my mother – Loukis Akritas was the Minister of Education in the Papandreou government in Greece. And they knew this very well at the Embassy and this gave me an opportunity to approach the Embassy and the Ambassador.
At the Greek Embassy I said to them, "Look, such and such things are happening and other Embassies also have this information. You must act quickly because at any moment, anything can happen the results of which would be quite serious… Because this is well known now…"
Afterwards I was informed that the Greek Embassy would intervene and would ensure that those who were kept in Dikomo would be transferred to the central prison and that this would lead the way for them to be set free… This was what I lived through… So all of them were set free…"
I had learned from Turkish Cypriots from Klepini after I started investigating this story that a total of seven Turkish Cypriot shepherds had been kidnapped by the Greek Cypriot National Guard soldiers… And that some of them were still alive… One of them would tell me that he remembers a woman called Eleni who had helped him and as he knows, it was Eleni who set him free… I tell this story to Takis Hadjidemetriou as well…
"I remember two persons, I still remember their faces" he says…
Probably they were kept in different spots, these seven Turkish Cypriots…
"They might have another story but I am telling you what I experienced… Maybe others took care of them as well…" he says.
How did this story come out last year?
"Elita was making an interview with me on RIK about various things and asking me questions about different things. Apart from other stuff, I had told this story in that programme. This was last year… What is interesting is that while the live transmission of the programme continued, someone called Loizos Stylianou called by phone and spoke on the live programme. He said "Yes I know this story, what Takis is saying is true… I also have information about this…" Loizos Stylianou was from Kannavia and he too was a soldier at Dikomo. This was quite a surprise for me since someone was calling the live programme and saying "Yes, what Takis is telling you is the truth…"
Did anyone discover that it was Takis who had gone to the Greek Embassy and had them intervene?
"No, no one said anything to me after that day" he says… "I kept this story inside me for many years… I spoke about this for the first time last year in Elita's programme… These are our sad stories, poor people suffered a lot because of this. And yes, this is the story I have told… But it is important that people remember this story…
Maybe the Turkish Cypriots from Klepini who were set free were not aware of what had happened… A Greek Cypriot soldier – that is me – goes there and ask them if they need help… They don't know where I went and what I did and what was the result… Because I never went back to them to say "Look, I did this and this in order to save you…" So they don't know…"
So they will learn what happened through my interview with Takis Hadjidemetriou now…
"Yes" he says, "They will learn of all the details of the story in this way… They will get the missing part of the puzzle through this interview and they will understand the whole story and what exactly happened…"
I thank Takis Hadjidemetriou for his humanity, for saving the lives of the seven Turkish Cypriot shepherds who had been kidnapped and were tortured by some soldiers in the Greek Cypriot National Guard stationed at Dikomo… I thank him further for having the courage to share this touching, humanitarian story with us…
These are the stories that need to be told in our schools, not the "glorious" lies of "nationalism"…
These are the people we should honour, not those who have killed others…
These are the people whose names we should give to squares, whose pictures we should hang on our walls, whose stories we should make into documentaries to be shown in Cyprus and all over the world… Not the ones who gave orders to massacre other human beings, but the ones risking their own lives to save the lives of others under torture…
This is humanity and nature is showing us that there is secret, hidden humanity all over the place… If only we can uncover it for everyone to see and not be afraid of humanity because humanity does not hurt you and me, it is the evil in people that hurts you and me…

27.5.2017

Photo: Takis Hadjidemetriou at Apostolos Andreas... Photo by UNDP - Kerim Belet.

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 2nd of July 2017, Sunday.
A similar article of mine was published in Turkish in the YENİDÜZEN newspaper on the 24th of May, 2017 and its' link is here:
http://www.yeniduzen.com/kibrisliturklerin-hayatini-kurtaran-insan-10719yy.htm

Η ανθρωπιά του Τάκη Χατζηδημητρίου: Σώζοντας τη ζωή αθώων βοσκών από βασανιστήρια…

Η ανθρωπιά του Τάκη Χατζηδημητρίου: Σώζοντας τη ζωή αθώων βοσκών από βασανιστήρια…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Είχα πάρει συνέντευξη από τον Τάκη Χατζηδημητρίου πολλές φορές… Αλλά σε εκείνες τις συνεντεύξεις ποτέ δεν μου είχε πει ότι είχε σώσει τη ζωή κάποιων Τουρκοκυπρίων… Το έμαθα εντελώς τυχαία…
Τάκης Χατζηδημητρίου: Τον γνωρίζουμε ως τον Επικεφαλής της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά… Τον γνωρίζουμε για πολλά χρόνια από το κίνημα ειρήνης του νησιού μας… Τον γνωρίζουμε ως το στενό συγγενή του Γιάννη Έλληνα που είχε σκοτωθεί και είναι «αγνοούμενος» από το 1963, μαζί με τη γυναίκα του Κακουλού… Όμως είναι επίσης κάποιος που μαθαίνω ότι έχει σώσει τη ζωή κάποιων Τουρκοκυπρίων από την Κλεπίνη που είχαν απαχθεί από κάποιους Ελληνοκύπριους στρατιώτες και τους βασάνιζαν το 1964…
Ένας από τους αναγνώστες μου μου είχε πει ότι η πληροφορία αυτή είχε εμφανιστεί πριν από περίπου ένα χρόνο όταν ο Τάκης Χατζηδημητρίου ήταν στο ΡΙΚ στο πρόγραμμα της Ελίτας… Έτσι τηλεφώνησα στον Τάκη και κανονίσαμε να συναντηθούμε για να του πάρω συνέντευξη για αυτό το θέμα…
Ακριβώς όπως τις ιστορίες εγκλήματος και απάνθρωπης συμπεριφοράς, οι ιστορίες της διάσωσης της ζωής του ενός από τον άλλο και ιστορίες ανθρωπιάς είναι ακόμα «ταμπού» στην Κύπρο.
Κανένας δεν βγαίνει και λέει «Έϊ! Ξέρεις κάτι; Αυτός ο Τουρκοκύπριος (ή Ελληνοκύπριος) είχε σώσει τη ζωή μου!» Οι άνθρωποι μένουν σιωπηλοί και κρατούν τις καλές ιστορίες κλειδωμένες μέσα τους. Έτσι κανένας δεν τις ακούει…
Τελικά, έμαθα την ιστορία όταν κάθισα και πήρα συνέντευξη από τον Τάκη Χατζηδημητρίου…
Τον Απρίλιο-Μάιο 1964 υπηρετούσε ως στρατιώτης στο Δίκωμο… Λέει:
«Ήμουν τότε περίπου 29-30 χρονών… Αφού εκείνες τις μέρες υπήρχε ο κίνδυνος της εισβολής, το θεωρούσα καθήκον μου να υπηρετήσω τη χώρα μου… Αλλά όταν ήμουν εκεί στο Δίκωμο, έμαθα τι συνέβαινε… Και ήταν ένα μάθημα για μένα: Ότι αν θέλεις να καταλάβεις τι συμβαίνει, πρέπει να συμμετέχεις σε αυτό… Και αυτό είναι ένα από τα πράγματα που με επηρέασε το περισσότερο… Όπως είπα, ήμουν στρατιώτης στο Δίκωμο και ήταν Απρίλιος-Μάιος του 1964. Μια μέρα, ένας φίλος μου που είναι ηθοποιός, ο Δημήτρης Σάββας, με προσέγγισε και μου είπε «Κοίτα, κάτι πολύ λυπηρό συμβαίνει εδώ… Κάποιοι στρατιώτες πήγαν ψες στην Κλεπίνη, έπιασαν κάποιους Τουρκοκύπριους, τους βασάνισαν και τους ρωτούσαν για την ΤΜΤ και άλλα μυστικά!»
Όταν το ερεύνησα, έμαθα ότι οι Τουρκοκύπριοι που είχαν απαχθεί από την Εθνική Φρουρά ήταν απλοί βοσκοί!
Υπήρχε ένας Τουρκοκύπριος βοσκός που τον απήγαγαν μαζί με το γιο του… Αυτό με είχε ανησυχήσει πολύ… Έτρεξα να τους βρω και τους είδα..
Τους κρατούσαν σε ένα μικρό δωμάτιο, κλειδωμένους κοντά στην εκκλησία στο Συγχαρί… Είδα τους δύο Τουρκοκύπριους, το βοσκό και το γιο του… Νομίζω ήταν πατέρας και γιος διότι ήταν ένας ηλικιωμένος άντρας μαζί με ένα νεαρό αγόρι…
Πήγα εκεί και τους είδα. Ήταν ένα σπίτι δίπλα από την εκκλησία. Δεν ξέρω σε ποιον ανήκε. Ήταν ένα μικρό δωμάτιο, κλειδωμένο από την έξω πλευρά. Όταν πήγα για να τους δω, τα πρόσωπα τους ήταν μωλωπισμένα. Ήταν αλήθεια ότι υπέστηκαν κακομεταχείριση. Τους ρώτησα αν χρειάζονταν βοήθεια. Αλλά ήταν πολύ φοβισμένοι και συγκρατημένοι. Δεν μιλούσαν. Δεν με ρώτησαν τίποτε. Ο φίλος μου Δημήτρης Σάββας, ο ηθοποιός, μου είπε «Τους απείλησαν ότι θα τους σκοτώσουν, τους είπαν ότι θα τους θάψουν ζωντανούς…»
Γι αυτό έφυγα αμέσως και ήρθα στη Λευκωσία. Φυσικά δεν είχα πρόθεση να πάω στον Υπουργό Εσωτερικών που ήταν υπεύθυνος για όλα αυτά… Πήγα αμέσως στην Ελληνική Πρεσβεία. Εκείνο τον καιρό, Υπουργός Εσωτερικών ήταν ο Γιωρκάτζης…
Υπήρχαν λόγοι για τους οποίους πήγα στην Ελληνική Πρεσβεία. Διότι εκείνες τις μέρες ο θείος μου Λουκής Ακρίτας ήταν υπουργός στην κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου. Ο Κύπριος θείος μου από την Μόρφου – αδελφός της μητέρας μου – ο Λουκής Ακρίτας ήταν ο Υπουργός Παιδείας της κυβέρνησης Παπανδρέου στην Ελλάδα. Και το γνώριζαν αυτό πολύ καλά στην Πρεσβεία και αυτό μου έδωσε ευκαιρία να προσεγγίσω την Πρεσβεία και τον Πρέσβη.
Στην Ελληνική Πρεσβεία τους είπα «Κοιτάξετε, αυτά και αυτά τα πράγματα συμβαίνουν και άλλες Πρεσβείες έχουν επίσης την πληροφορία αυτή. Πρέπει να δράσετε άμεσα διότι ανά πάσα στιγμή, μπορεί να συμβεί οτιδήποτε και τα αποτελέσματα μπορεί να είναι αρκετά σοβαρά… Διότι αυτό είναι πολύ γνωστό τώρα…»
Μετά πληροφορήθηκα ότι η Ελληνική Πρεσβεία επέμβηκε και μερίμνησε ώστε αυτοί που κρατούνταν στο Δίκωμο μεταφέρθηκαν στις κεντρικές φυλακές και αυτό οδήγησε στην απελευθέρωση τους… Αυτό είναι που έχω ζήσει… Έτσι, όλοι τους απελευθερώθηκαν…»
Μετά που ξεκίνησα να ερευνώ την ιστορία αυτή είχα μάθει από Τουρκοκύπριους από την Κλεπίνη, ότι συνολικά επτά Τουρκοκύπριοι βοσκοί είχαν απαχθεί από Ελληνοκύπριους στρατιώτες της Εθνικής Φρουράς… Και ότι κάποιοι από αυτούς είναι ακόμα ζωντανοί… Ένας από αυτούς μου είπε ότι θυμάται μια γυναίκα που ονομάζεται Ελένη που τον είχε βοηθήσει και όπως ξέρει, ήταν η Ελένη που τον απελευθέρωσε… Λέω και την ιστορία αυτή στον Τάκη Χατζηδημητρίου…
«Θυμούμαι δύο άτομα, ακόμα θυμούμαι τα πρόσωπα τους» λέει…
Πιθανόν αυτούς τους επτά Τουρκοκύπριους τους κρατούσαν σε διαφορετικά σημεία…
«Μπορεί να ήταν άλλη ιστορία αλλά σου λέω αυτά που βίωσα… Ίσως και άλλοι επίσης να τους φρόντισαν…» λέει.
Πως βγήκε στην επιφάνεια η ιστορία αυτή πέρσι;
«Η Ελίτα μου έπαιρνε συνέντευξη στο ΡΙΚ για διάφορα πράγματα και με ρωτούσε ερωτήσεις για διάφορα πράγματα. Εκτός από άλλα πράγματα είχα πει στο πρόγραμμα την ιστορία αυτή. Αυτό ήταν πέρσι… Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι ότι στη διάρκεια της ζωντανής μετάδοσης του προγράμματος, κάποιος που ονομαζόταν Λοΐζος Στυλιανού τηλεφώνησε και μίλησε στο ζωντανό πρόγραμμα. Είπε «Ναι ξέρω την ιστορία αυτή, αυτά που λέει ο Τάκης είναι αλήθεια… Και εγώ έχω πληροφορίες για αυτό…» Ο Λοΐζος Στυλιανού ήταν από τα Καννάβια και ήταν επίσης στρατιώτης στο Δίκωμο. Αυτή ήταν μεγάλη έκπληξη για μένα, κάποιος να τηλεφωνά στο ζωντανό πρόγραμμα και να λέει «Ναι, αυτά που λέει ο Τάκης είναι αλήθεια…»
Μήπως κάποιος ανακάλυψε ότι ήταν ο Τάκης που είχε πάει στην Ελληνική Πρεσβεία και είχαν παρέμβει;
«Όχι, κανένας δεν μου είπε τίποτε μετά από εκείνη τη μέρα» λέει… «Κράτησα την ιστορία αυτή μέσα μου για πολλά χρόνια… Μίλησα για πρώτη φορά για αυτό πέρσι στο πρόγραμμα της Ελίτας… Αυτές είναι οι θλιβερές μας ιστορίες, φτωχοί άνθρωποι υπέφεραν πολλά λόγω αυτού. Και ναι, αυτή είναι η ιστορία που είχα πει… Αλλά είναι σημαντικό ότι οι άνθρωποι θυμούνται την ιστορία αυτή…
Ίσως οι Τουρκοκύπριοι από την Κλεπίνη που απελευθερώθηκαν δεν ήξεραν τι είχε συμβεί… Ένας Ελληνοκύπριος στρατιώτης – δηλαδή εγώ – πάει εκεί και τους ρωτά αν θέλουν βοήθεια… Δεν ξέρουν που πήγα και τι έκανα και ποιο ήταν το αποτέλεσμα… Διότι ποτέ δεν πήγα πίσω για να τους πω «Κοιτάξετε, έκανα αυτό και αυτό για να σας σώσω…» Έτσι δεν ξέρουν…»
Τώρα όμως θα μάθουν τι συνέβηκε μέσα από την συνέντευξη μου με τον Τάκη Χατζηδημητρίου…
«Ναι» λέει, «Θα μάθουν όλες τις λεπτομέρειες της ιστορίας με αυτό τον τρόπο… Θα πάρουν το κομμάτι του πάζλ που λείπει μέσα από αυτή τη συνέντευξη και θα καταλάβουν ολόκληρη την ιστορία και ακριβώς τι συνέβηκε…»
Ευχαριστώ τον Τάκη Χατζηδημητρίου για την ανθρωπιά του, που έσωσε τη ζωή επτά Τουρκοκύπριων βοσκών που είχαν απαχθεί και βασανιστεί από κάποιους στρατιώτες της Ελληνοκυπριακής Εθνικής Φρουράς που υπηρετούσαν στο Δίκωμο… Τον ευχαριστώ ακόμα περισσότερο που είχε το κουράγιο να μοιραστεί μαζί μας αυτή την συγκινητική, ιστορία ανθρωπιάς…
Αυτές είναι οι ιστορίες που πρέπει να ειπωθούν στα σχολεία μας, όχι τα «ένδοξα» ψέματα του «εθνικισμού»…
Αυτοί είναι οι άνθρωποι που πρέπει να τιμούμε, όχι εκείνους που σκότωσαν άλλους…
Αυτοί είναι οι άνθρωποι των οποίων τα ονόματα πρέπει να δίνουμε σε πλατείες, των οποίων οι φωτογραφίες τους πρέπει να είναι αναρτημένες στους τοίχους μας, των οποίων οι ιστορίες πρέπει να γίνονται ντοκιμαντέρ για να προβάλλονται στην Κύπρο και σε όλο τον κόσμο… Όχι εκείνων που έδωσαν τις διαταγές να σφαγιαστούν άλλοι άνθρωποι, αλλά εκείνων που διακινδύνευσαν τη δική τους ζωή για να σώσουν τη ζωή άλλων που βασανίζονταν…
Αυτή είναι η ανθρωπιά και η φύση μας δείχνει ότι υπάρχει παντού μυστική, κρυμμένη ανθρωπιά… Αν μπορέσουμε μόνο την ξεσκεπάσουμε, έτσι ώστε να την δουν όλοι και να μην φοβούνται την ανθρωπιά, διότι η ανθρωπιά δεν πληγώνει εσένα και εμένα, είναι το κακό στους ανθρώπους που πληγώνει εσένα και εμένα…

Photo: Ο Τάκης Χατζηδημητρίου στον Απόστολο Ανδρέα - Φωτό του UNDP από Kerim Belet.

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 2nd of July 2017, Sunday.
A similar article of mine was published in Turkish in the YENİDÜZEN newspaper on the 24th of May, 2017 and its' link is here:
http://www.yeniduzen.com/kibrisliturklerin-hayatini-kurtaran-insan-10719yy.htm

Wednesday, June 28, 2017

Words from a reader who helped to find remains at St. Hilarion…

Words from a reader who helped to find remains at St. Hilarion…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

One of our wonderful Turkish Cypriot readers who had shown to the Cyprus Missing Persons' Committee two possible burial sites at the St. Hilarion military zone last year has been very happy that during exhumations there, the remains of a total of six "missing persons" have been found… The exhumation continues so by the time this article goes to print, maybe the number will be higher…
He had previously helped to find the remains of five "missing" Greek Cypriots in a gamini (kiln) in the Boghazi area as well…
When I call him to tell him about the finding of the remains, he feels so happy and we speak during the following days…
He says, "So far I have helped to find the remains of 11 "missing" persons… I feel so happy… I wish everyone will speak up…"
He has been struggling for years about this place in St. Hilarion and we had written what he had told us multiple times about a gamini in the military zone that had been emptied and the remains buried further up…
He had called on the Cyprus Missing Persons' Committee to get permission for him to go with them to St. Hilarion so that he could show these two possible burial sites that he had been a witness to…
Finally last year this had been possible and I am so happy that with his help in St. Hilarion military zone, remains of at least six "missing" Greek Cypriots have been found… I congratulate him for his great humanity and thank him with all my heart…
He visits me in our newspaper YENIDUZEN and gives me an article he has written to share his feelings with our readers…
I want to share with you his letter…
Here is what he has written:
"In its history of 10 thousand years, the island of Cyprus has seen very sad events… Too much blood was spilt on its soil… Too many tears have been cried… Those who did shameful acts against humanity have fought with each other on this land… Those who started the wars on this land have never fought in those wars themselves… They never died… They were never thrown in a well and never went "missing" themselves.
Their children never remained as orphans… Their young wives never became widows… They never forgot to smile and moan all their lives after their husband was taken from them… They never went away from this world in tears, wasting a whole life with tears…
It is not their bones that is being searched in the wells, in the gaminis, in the makeshift ditches…
It is not their bones that are half buried in the soil, half spread out all over the place… It is not their bones that will never be found so long as this earth exists…
The most dramatic and sad issue of the 10-thousand-year-old history of the island of Cyprus is the issue of "missing" persons, bringing so much unbearable pain and a dash of hope thinking "maybe he will come back", wasting many lives like that…
It is so true this saying that goes as "Fire burns where it touches"… It is true… But the "fire of the missing" does not burn only where it touches but it burns all of us, it burns everything and it should burn all our hearts…
Those who have information or who are witnesses should speak up without any more delays. This is a task for the honour of humanity. It is a responsibility towards our country Cyprus. Those who know and who remain silent, will die with a heavy conscience… And they will never rest till eternity where they will be buried.
These people should know that the soil will not want them…
Whatever has happened concerning the missing persons, has happened. It is not possible to turn back the time… The Cyprus Missing Persons' Committee is not looking for "missing persons" but the remains of the "missing persons"… It is not important who has done it but the remains, the bones… Those bones are someone's loved one, their son, their daughter, their wife or husband, their mother or father. Or brother or sister… What is wanted is only to find those remains… It is "someone else's" task to find who did it and punish them… This is the Almighty God's task…
In my opinion we should not look for the killers of the "missing persons"… They know who they are themselves. Let us leave them with their own conscience… Let them die knowing that the soil does not want them and that their soul will never find any condolence, let them die with this heavy burden in their soul… But those who know, those who are witnesses, those who have heard must speak up… Let the remains be found… Let them also have a proper grave… Let their loved ones also have a chance to visit them and bring them flowers and pray for them… Let goodness overcome evil…
My call is to everyone…
And let no one use the humanitarian issue of the missing persons for their own politics. Let no one manipulate this issue. Let no one play "lingiri" over the lives and pain of others…
My interest concerning the "missing persons" began when I started reading the articles and interviews of my journalist friend Sevgul Uludag in the YENIDUZEN newspaper… How much pain people were going through… What sort of dramas took place… How many innocent lives had been taken… How children's mothers and fathers were taken away, how young women were turned into widows and how mothers and fathers were feeling the pain of their "missing" sons and daughters… I was affected too much… I put myself in their stead…
Something deep in my heart stirred… I remembered the skeletons I had seen in a gamini when I was doing my military service. They had been soldiers… Because among the skeletons, there were bullets of the same style as well… I also remembered that those bones had been buried somewhere else afterwards, the remains were relocated in another spot. I told this to Sevgul. And she told this to the Cyprus Missing Persons' Committee. The Turkish Cypriot and Greek Cypriot officials came to visit me. We spoke… I gave them information, I drew a map… We waited for couple of years for the permission to dig in the military zone. Then last year they called me from the CMP. They asked me if I could enter the military zone with them and show them the gamini and the second burial site of the bones. I said of course… At first I gave them coordinates of these places from the Google Map. And on the day they called me, I went and showed the gamini, as well as the place where the remains were relocated – the second place.
Meanwhile, the committee looking at my map carried on exhumations in another gamini very close to the military zone. Five "missing persons" were found in that gamini… These five "missing persons" were not buried but thrown on top of each other in the gamini…
I showed the possible burial sites in the military zone three times. When exhumations in and around the gamini ended, I showed the second burial site on the 8th of May 2017, Monday for a second time. This place was about two meters long and half a meter wide. It was towards southwest-northwest… But 33 years had gone by… There had been a fire in this area and there were physical changes in the area… I had shown this place on my second visit. It was smaller than I remembered… It had also gone a bit hollow for few centimetres… The grass around it was green but on top of this hollow place, the grass had a lighter colour and was shorter… But in my last visit, it was very difficult for me to find this place. I went around in a narrow strip… This time all the grass had gone yellow and there was no trace of it… When I realized that, I became very sad and demoralised… As I continued to search, I felt even worse… In a small place of a hundred square meters, I wasn't finding the spot that looked like a crib, just a bit hollow… Almost an hour passed… I wanted to sit down and cry… But I resisted this feeling… I felt as though I would just drop and faint. Here below my feet there were "missing persons" who were loved ones of some humans and I could not find them… These bones needed to be found, buried in a proper grave and their families United with them at least in this way… And for this, the delay of even a minute was not acceptable… If I could not show the exact location, the whole area would have to be excavated but I wanted to show the exact spot and the remains to be found immediately… Finally I noticed that hollow area like a crib… Immediately I started pulling out the grass on top of it… This was the spot… At that moment I was thinking, "If after so many years and so many physical changes in this area, remains are found, it means that there is God… If there is no God, then there is some other power…"
Last night (Thursday) Sevgul called me…
"Sevgul, please give me the good news" I said…
And she did… She told me the good news that in the spot I had shown, the remains carried from the gamini had been found… I was so happy… I felt joy… All of a sudden my heart became relaxed because I had helped for some people to find peace and ease their pain a little bit… All those years the heavy burden I was carrying was lifted from me… Meanwhile I want to thank in the name of humanity to the commanders and the personnel of that military area for helping us and all those commanders and officials who allowed the permission and the implementation of the exhumations there…
I want to thank the Cyprus Missing Persons' Committee and all those who work at the CMP "digging holes with pins" trying to reach the remains of the "missing persons"… I share the pain of all the relatives of the "missing persons" and say "Rest in peace" to all the "missing persons"…
I gave more information to Sevgul and to the officials of CMP about "missing persons"… For 30 years now, everyday I buy the YENIDUZEN newspaper and every morning before I even wash my face, I read what Sevgul Uludag has written about "missing persons"… Until now I have helped to find the remains of many "missing persons"… So long as I am alive, I will continue to do that… In order to help ease the pain of those I don't know… Because that is what the honour of humanity dictates… So that the soil can embrace me with love and with a "Bravo" forever…
What has happened, has happened… All of this is in the past. Turkish Cypriot or Greek Cypriot, everyone wants their remains back… So that they can have a grave and so that if they are going to cry, they can cry by their grave. This is their right… There is no way one can say "Remains of my missing should be found but not theirs…" This does not comply with humanity… There are 2 thousand "missing persons" and the mass majority of these are innocent people… We have nothing to do with those who have killed. We are not looking for the killers but the ones they have killed and who became "missing"… Even a deaf person can hear the voice of his or her conscience… Speak up… Let humanity speak up…"

19.5.2017

Photo: Digging at the St. Hilarion. Photo by CMP.

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 25th of June, 2017 Sunday. Same article was published in Turkish in YENİDÜZEN newspaper on the 13th of May 2017 and here is the link:
http://www.yeniduzen.com/sagir-insan-bile-vicdaninin-sesini-duyar-konusun-artik-insanlik-konussun-10667yy.htm

Λόγια από ένα αναγνώστη που βοήθησε να βρεθούν οστά στον Άγιο Ιλαρίωνα…

Λόγια από ένα αναγνώστη που βοήθησε να βρεθούν οστά στον Άγιο Ιλαρίωνα…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ένας από τους υπέροχους Τουρκοκύπριους αναγνώστες, που είχε δείξει πέρσι στην Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων δύο πιθανούς τόπους ταφής στη στρατιωτική περιοχή Αγίου Ιλαρίωνα, είναι πολύ χαρούμενος αφού στις εκταφές εκεί βρέθηκαν τα οστά συνολικά έξι «αγνοουμένων»… Οι εκταφές συνεχίζονται έτσι μέχρι να δημοσιευθεί το άρθρο αυτό, ο αριθμός ίσως να είναι μεγαλύτερος…
Στο παρελθόν είχε επίσης βοηθήσει να βρεθούν τα οστά πέντε Ελληνοκυπρίων «αγνοουμένων» σε ένα καμίνι στην περιοχή Μπογαζιού…
Όταν του τηλεφωνώ για να του πω για την ανεύρεση των οστών, είναι τόσο χαρούμενος και μιλούμε τις επόμενες μέρες…
Λέει, «Μέχρι τώρα βοήθησα να βρεθούν τα οστά 11 «αγνοουμένων»… Νιώθω τόσο χαρούμενος… Μακάρι όλοι να μιλούσαν για αυτά που ξέρουν…»
Αγωνίζεται για χρόνια για το μέρος αυτό στον Άγιο Ιλαρίωνα και είχαμε γράψει πολλές φορές αυτά που μας είχε πει, για ένα καμίνι στην στρατιωτική περιοχή που είχε αδειαστεί και τα οστά είχαν θαφτεί πιο πάνω…
Είχε καλέσει την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων για να του εξασφαλίσουν άδεια για να πάει μαζί τους στον Άγιο Ιλαρίωνα έτσι ώστε να τους δείξει αυτούς τους δύο πιθανούς τόπους ταφής στους οποίους ήταν μάρτυρας…
Τελικά αυτό έγινε δυνατό πέρσι και είμαι τόσο χαρούμενη που με τη βοήθεια του βρέθηκαν τα οστά τουλάχιστον έξι Ελληνοκυπρίων «αγνοουμένων» στην στρατιωτική περιοχή Αγίου Ιλαρίωνα… Τον συγχαίρω για την μεγάλη του ανθρωπιά και τον ευχαριστώ με όλη μου την καρδιά…
Με επισκέπτεται στην εφημερίδα μας YENIDUZEN και μου δίνει ένα άρθρο που έχει γράψει για να μοιραστεί τα αισθήματα του με τους αναγνώστες μας…
Θέλω να μοιραστώ μαζί σας το γράμμα του….
Έχει γράψει:
«Στην 10 χιλιάδων χρόνων ιστορία του νησιού, η Κύπρος έχει δει πολλά θλιβερά γεγονότα… Πολύ αίμα χύθηκε στο χώμα της… Πολλά δάκρυα έχουν χυθεί… Αυτοί που έκαναν ντροπιαστικές ενέργειες ενάντια στην ανθρωπότητα έχουν πολεμήσει ο ένας τον άλλο σε αυτή τη γη… Αυτοί που ξεκίνησαν τους πολέμους σε αυτή τη γη ποτέ δεν πολέμησαν οι ίδιοι σε εκείνους τους πολέμους… Ποτέ δεν πέθαναν… Ποτέ δεν τους έριξαν σε ένα πηγάδι και ποτέ δεν έγιναν οι ίδιοι «αγνοούμενοι».
Τα παιδιά τους ποτέ δεν έμειναν ορφανά…. Οι νεαρές γυναίκες τους ποτέ δεν έγιναν χήρες… Ποτέ δεν ξέχασαν να χαμογελούν και να κλαίνε όλη τους τη ζωή μετά που πήραν τους συζύγους τους μακριά από αυτές… Ποτέ δεν έφυγαν από τον κόσμο αυτό δακρυσμένες, χάνοντας μια ολόκληρη ζωή με δάκρυα…
Δεν είναι τα δικά τους οστά που ψάχνουν σε πηγάδια, σε καμίνια, σε πρόχειρα χαρακώματα…
Δεν είναι τα δικά τους οστά που είναι μισοθαμμένα στο χώμα, σκορπισμένα σε όλο τον τόπο… Δεν είναι τα δικά τους οστά που δεν θα βρεθούν ποτέ όσο υπάρχει αυτή η γη….
Το πιο δραματικό και λυπηρό θέμα της ιστορίας των 10 χιλιάδων χρόνων του νησιού Κύπρος είναι το θέμα των «αγνοουμένων», που φέρνει τόσο πολύ ανυπόφορο πόνο και λίγη ελπίδα νομίζοντας «ίσως θα επιστρέψει», χάνοντας τόσες πολλές ζωές με αυτό τον τρόπο…
Το ρητό που λέει «Η φωτιά καίει εκεί που αγγίζει» είναι τόσο αληθινό… Είναι αλήθεια… Αλλά η «φωτιά των αγνοουμένων» δεν καίει μόνο εκεί που αγγίζει αλλά μας καίει όλους μας, καίει τα πάντα και πρέπει να καίει τις καρδιές όλων μας…
Αυτοί που έχουν πληροφορίες ή που είναι μάρτυρες πρέπει να μιλήσουν χωρίς άλλη καθυστέρηση. Αυτό είναι καθήκον για την τιμή της ανθρωπιάς. Είναι ευθύνη προς τη χώρα μας, την Κύπρο. Αυτοί που ξέρουν και που παραμένουν σιωπηλοί, θα πεθάνουν με βαριά συνείδηση… Και ποτέ δεν θα αναπαυθούν σε όλη την αιωνιότητα, εκεί που θα ταφούν.
Αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να γνωρίζουν ότι το χώμα δεν θα τους θέλει…
Ότι συνέβηκε σχετικά με τους αγνοουμένους, συνέβηκε. Δεν είναι δυνατόν να γυρίσουμε πίσω το χρόνο… Η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων δεν ψάχνει για «αγνοούμενα άτομα», αλλά για τα οστά των «αγνοουμένων»… Δεν είναι σημαντικό ποιος το έκανε αλλά τα απομεινάρια, τα οστά… Εκείνα τα οστά είναι ο αγαπημένος κάποιου, για το γιο τους, την κόρη τους, τη γυναίκα του ή τον άντρα της, τη μητέρα του ή τον πατέρα του, είναι ο αγαπημένος τους. Ή ο αδελφός ή η αδελφή… Αυτό που θέλουμε είναι μόνο να βρεθούν αυτά τα οστά… Είναι η δουλειά «κάποιου άλλου» να βρει ποιος το έκανε και να τους τιμωρήσει… Αυτό είναι το έργο του Παντοδύναμου Θεού…
Κατά τη γνώμη μου δεν πρέπει να ψάξουμε για τους δολοφόνους των «αγνοουμένων»… Αυτοί οι ίδιοι ξέρουν ποιοι είναι. Ας τους αφήσουμε με τη δική τους συνείδηση… Ας πεθάνουν ξέροντας ότι το χώμα δεν τους θέλει και ότι η ψυχή τους δεν θα βρει ποτέ ανάπαυση, ας πεθάνουν με αυτό το βαρύ φορτίο στη ψυχή τους… Όμως αυτοί που ξέρουν, αυτοί που είναι μάρτυρες, αυτοί που έχουν ακούσει, πρέπει να μιλήσουν… Ας βρεθούν τα οστά… Ας έχουν κατάλληλο τάφο… Ας έχουν οι αγαπημένοι τους την ευκαιρία να τους επισκέπτονται και να τους βάζουν λουλούδια και να προσεύχονται για αυτούς… Ας αφήσουμε την καλοσύνη να ξεπεράσει το κακό…
Το κάλεσμα μου είναι προς όλους…
Και ας μην αφήσουμε κανένα να χρησιμοποιήσει αυτό το ανθρωπιστικό θέμα των αγνοουμένων για τη δική του πολιτική. Ας μην αφήσουμε κανένα να παραποιεί το θέμα. Ας μην αφήσουμε κανένα να παίζει «λιγκρί» με τη ζωή και τον πόνο των άλλων…
Το ενδιαφέρον μου σχετικά με τους «αγνοουμένους» ξεκίνησε όταν άρχισα να διαβάζω τα άρθρα και τις συνεντεύξεις της φίλης μου δημοσιογράφου Sevgul Uludag στην εφημερίδα YENIDUZEN… Πόσο πολύ πόνο βίωναν οι άνθρωποι… Πόσα δράματα συνέβηκαν…. Πόσες αθώες ζωές πάρθηκαν… Πως πήραν τις μητέρες και τους πατέρες των παιδιών μακριά από αυτούς, πως νεαρές γυναίκες έγιναν χήρες και πως μητέρες και πατέρες ένιωθαν τον πόνο των «αγνοούμενων» γιων και κόρων τους… Με επηρέασε πάρα πολύ… Έβαλα τον εαυτό μου στη θέση τους…
Κάτι αγγίχθηκε βαθιά μέσα στην καρδιά μου… Θυμούμαι τους σκελετούς που είχα δει σε ένα καμίνι όταν έκανα τη στρατιωτική μου θητεία. Ήταν όλοι στρατιώτες… Διότι ανάμεσα στους σκελετούς ήταν και σφαίρες ιδίου τύπου… Επίσης θυμήθηκα ότι εκείνα τα οστά είχαν θαφτεί κάπου αλλού μετά, τα οστά μετακινήθηκαν σε ένα άλλο σημείο. Το είπα αυτό στη Sevgul. Και αυτή το είπε στην Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων. Οι Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι λειτουργοί ήρθαν να με επισκεφτούν. Μιλήσαμε… Έδωσα τις πληροφορίες, ζωγράφισα ένα χάρτη… Για δύο χρόνια περιμέναμε για την άδεια εκσκαφής στην στρατιωτική περιοχή. Μετά πέρσι μου τηλεφώνησαν από τη ΔΕΑ. Με ρώτησαν αν θα μπορούσα να μπω στη στρατιωτική περιοχή μαζί τους και να τους δείξω το καμίνι και το δεύτερο τόπο ταφής των οστών. Τους είπα φυσικά και μπορώ… Πρώτα τους έδωσα τις συντεταγμένες των τοποθεσιών από το Google Map. Και τη μέρα που μου τηλεφώνησαν, πήγα και τους έδειξα το καμίνι, όπως επίσης και το μέρος όπου μεταφέρθηκαν τα οστά – το δεύτερο μέρος.
Στο μεταξύ, η επιτροπή βλέποντας το χάρτη μου συνέχιζε τις εκταφές σε ένα άλλο καμίνι πολύ κοντά στη στρατιωτική περιοχή. Πέντε «αγνοούμενοι» βρέθηκαν σε εκείνο το καμίνι… Αυτοί οι πέντε «αγνοούμενοι» δεν είχαν θαφτεί αλλά ριχθεί ο ένας πάνω στον άλλο μέσα στο καμίνι…
Έδειξα τους πιθανούς τόπους ταφής στη στρατιωτική περιοχή τρεις φορές. Όταν τελείωσαν οι εκταφές μέσα και γύρω από το καμίνι, τη Δευτέρα 8 Μαΐου 2017 έδειξα το δεύτερο τόπο ταφής για δεύτερη φορά. Το μέρος αυτό είχε μήκος περίπου δύο μέτρα και πλάτος μισό μέτρο. Ήταν προς τα νοτιοδυτικά-βορειοδυτικά… Όμως έχουν περάσει 33 χρόνια… Υπήρξε μια πυρκαγιά στην περιοχή αυτή και υπήρξαν φυσικές αλλαγές στην περιοχή… Είχα δείξει το μέρος αυτό στη δεύτερη μου επίσκεψη. Ήταν μικρότερο από ότι θυμόμουν… Είχε γίνει και λίγα εκατοστά πιο κοίλο… Τα χόρτα γύρω του ήταν πράσινα αλλά πάνω από αυτό το κοίλο σημείο τα χόρτα ήταν πιο ανοικτό χρώμα και ήταν πιο χαμηλά… Όμως στην τελευταία μου επίσκεψη ήταν πολύ δύσκολο για μένα να βρω το μέρος αυτό. Πήγαινα γύρω σε μια στενή λωρίδα… Αυτή τη φορά τα χόρτα είχαν κιτρινίσει και δεν υπήρχε κανένα ίχνος… Όταν το συνειδητοποίησα, λυπήθηκα πολύ και απογοητεύτηκα… Καθώς συνέχιζα να ψάχνω, ένιωθα ακόμα χειρότερα… Σε ένα μικρό μέρος εκατό τετραγωνικών μέτρων, δεν έβρισκα το σημείο που έμοιαζε με παχνί, απλά λίγο κοίλο… Πέρασε σχεδόν μια ώρα… Ήθελα να κάτσω κάτω και να κλαίω… Όμως αντιστάθηκα στο αίσθημα αυτό… Ένιωθα ότι θα έπεφτα και θα λιποθυμούσα. Εδώ κάτω από τα πόδια μου ήταν «αγνοούμενοι» που ήταν αγαπημένοι κάποιων ανθρώπων και δεν μπορούσαν να τους βρω… Αυτά τα οστά έπρεπε να βρεθούν, να ταφούν σε κατάλληλο τάφο και οι οικογένειες τους να ενωθούν μαζί τους τουλάχιστον με αυτό τον τρόπο… Και για αυτό, η καθυστέρηση ακόμα και ενός λεπτού δεν ήταν αποδεχτή… Αν δεν μπορούσα να δείξω το ακριβές σημείο ολόκληρη η περιοχή θα έπρεπε να σκαφτεί αλλά ήθελα να δείξω το ακριβές σημείο και τα οστά να βρεθούν αμέσως… Τελικά βρήκα το κοίλο σημείο όπως ένα παχνί… Αμέσως άρχισα να τραβώ τα χόρτα από εκεί… Αυτό ήταν το σημείο… Εκείνη τη στιγμή σκεφτόμουν «Αν μετά από τόσα χρόνια και τόσες φυσικές αλλαγές στην περιοχή αυτή, βρεθούν οστά, σημαίνει ότι υπάρχει Θεός… Αν δεν υπάρχει Θεός, τότε υπάρχει κάποια άλλη δύναμη…»
Ψες (Πέμπτη) μου τηλεφώνησε η Sevgul…
«Sevgul, σε παρακαλώ δώσε μου καλά νέα» είπα…
Και μου έδωσε… Μου είπε τα καλά νέα, ότι στο σημείο που είχα δείξει, βρέθηκαν τα οστά που μεταφέρθηκαν από το καμίνι… Ήμουν τόσο χαρούμενος… Ένιωσα χαρά… Ξαφνικά η καρδιά μου χαλάρωσε διότι είχα βοηθήσει κάποιους ανθρώπους να βρουν ειρήνη και να απαλυνθεί λίγο ο πόνος τους… Το βαρύ φορτίο που κουβαλούσα όλα εκείνα τα χρόνια έχει φύγει από πάνω μου… Στο μεταξύ θέλω να ευχαριστήσω στο όνομα της ανθρωπιάς τους διοικητές και το προσωπικό της στρατιωτικής περιοχής που μας βοήθησαν και όλους εκείνους τους διοικητές και λειτουργούς που έδωσαν άδεια για την υλοποίηση των εκταφών εκεί…
Θέλω επίσης να ευχαριστήσω την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων και όλους που εργάζονται στη ΔΕΑ «σκάβοντας τρύπες με καρφίτσες» προσπαθώντας να φτάσουν στα οστά των «αγνοουμένων»… Μοιράζομαι τον πόνο όλων των συγγενών των «αγνοουμένων» και λέω «Ας αναπαυθούν εν ειρήνη» για όλους τους «αγνοουμένους»…
Έδωσα στη Sevgul και τους λειτουργούς της ΔΕΑ περισσότερες πληροφορίες για «αγνοουμένους»… Κάθε μέρα, για 30 χρόνια τώρα, αγοράζω την εφημερίδα YENIDUZEN και κάθε πρωί πριν ακόμα πλύνω το πρόσωπο μου, διαβάζω αυτά που έγραψε η Sevgul Uludag για τους «αγνοουμένους»… Μέχρι τώρα έχω βοηθήσει να βρεθούν τα οστά πολλών «αγνοουμένων»… Θα συνεχίζω να το κάνω αυτό όσο ζω… Έτσι ώστε να βοηθήσω να απαλυνθεί ο πόνος εκείνων που δεν γνωρίζω… Διότι αυτό είναι που επιβάλλει η τιμή της ανθρωπιάς… Έτσι ώστε το χώμα να με αγκαλιάσει για πάντα με αγάπη και ένα «Μπράβο»…
Αυτά που έγιναν, έγιναν… Όλα αυτά είναι στο παρελθόν. Τουρκοκύπριοι ή Ελληνοκύπριοι, όλοι θέλουν πίσω τα οστά τους… Έτσι ώστε να μπορούν να έχουν ένα τάφο και αν θα κλάψουν να μπορούν να κλάψουν στον τάφο τους. Αυτό είναι δικαίωμα τους… Δεν μπορεί κανένας να πει «Τα οστά του δικού μου αγνοούμενου πρέπει να βρεθούν, αλλά όχι του δικού τους…» Αυτό δεν συνάδει με την ανθρωπιά… Υπάρχουν 2 χιλιάδες «αγνοούμενοι» και η μεγάλη πλειοψηφία τους είναι αθώοι άνθρωποι… Δεν έχουμε τίποτε να κάνουμε με αυτούς που σκότωσαν. Δεν ψάχνουμε για τους δολοφόνους αλλά για αυτούς που σκοτώθηκαν και έγιναν «αγνοούμενοι»… Ακόμα και ένας κωφός άνθρωπος μπορεί να ακούσει τη φωνή της συνείδησης του… Μιλήστε… Αφήστε την ανθρωπιά να μιλήσει…»

Photo: Εκσκαφές στον Άγιο Ιλαρίωνα - Φώτο από ΔΕΑ…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 25th of June, 2017 Sunday. Same article was published in Turkish in YENİDÜZEN newspaper on the 13th of May 2017 and here is the link:
http://www.yeniduzen.com/sagir-insan-bile-vicdaninin-sesini-duyar-konusun-artik-insanlik-konussun-10667yy.htm

Sunday, June 18, 2017

Saying goodbye to “missing” Epifanios Kyriacou from Vitsada…

Saying goodbye to "missing" Epifanios Kyriacou from Vitsada…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

In the morning on the 10th of June 2017 Saturday, Philippos Karatsiolis comes with his car to pick me up from the Ledra Palace checkpoint to go to the funeral of a "missing" Greek Cypriot, Epifanios Kyriacou… Epifanios Kyriacou, a 20 year old young man had gone "missing" in a group of six Greek Cypriot soldiers from Kyra and one of my readers with a wonderful, humanitarian heart had helped us to show their burial site in Masari… My reader had been a seven year old child and right after 1974, he had been going through Masari on a donkey with his grandfather – his grandfather had seen the dead bodies while passing by and had stopped his donkey and got down and had told his grandson:
"Come… We cannot leave them like that… We need to bury them…"
And they had buried them…
This Turkish Cypriot boy would keep this as a secret and one day would call me to tell me about it and we would agree to go so he can show me and the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee this burial site… CMP would start digging and they would find the remains of the six Greek Cypriot "missing", among them Epifanios Kyriacou whose funeral we are going to…
I have a wreath with colourful flowers to lay near his coffin… They have all been buried and now is the last funeral from that group…
Philippos had been in that team because they were in the same unit of 281 with the group of six "missing" Greek Cypriots… He has written books about his village Tymbou as well as about his unit… He gives me his books now and we plan to meet again with a friend who agreed to translate for us since he speaks no English and I speak no Greek… I am grateful that he is taking me to the funeral at Agion Panton Church at Engomi…
Another reader had helped us to find the burial site of a group "missing" from Strongylos, among which was the "missing" grandfather of Epfanios Kyriacou…
In the church I meet the family of Epifanios: His brother Kyriacos and his sister Maria… Their father Spyros had passed away two years ago but his mother Eleni is here… She is so sad and so is Maria and everyone else… When I tell Mrs. Eleni who I am she gets excited and thanks me for going to the funeral… She starts telling me that in her village Vitsada, they were mixed and they lived together with Turkish Cypriots and she had a lot of good friends among them… Her daughter Maria helps us to communicate…
Epifanios is in a small coffin as the funeral continues…
I want to say to him, "Dear Epifanios, if you could lift your head up from your coffin, you would see so much love for you… Look at your mother, who waited for you all those years… When I met her now, she asked me to find you… Her daughter Maria told her that we did find you, that you are in that coffin… Perhaps it is better for her to be in this way – it will hurt her less although the damage is already done…
All those years dear Epifanios… All those young men and young women and all those old men and old women and all those children under the soil to be uncovered so they can return to their families for a decent burial…
You were killed with your friends and you lay down in the open plains of Masari together – a small boy of seven saw where you were buried because his grandfather, feeling sorry that your bodies were left out in the open took pity and buried you all… If you had a chance to know this boy you would become such good friends… He too is a refugee from a village in Cyprus where he cannot return and he is from a very poor family but what is wealth dear Epifanios? No one can take their wealth to the grave – so this young boy who has grown to a very decent person is a worker – he struggles to survive with his family on this land with human dignity… All those years he knew, he kept it locked inside him until he was encouraged by his mastro to call me and tell me… And he did and we went and he showed in January 2013… When the DNA analysis was final and your identities became clear, I would find your photos with the help of some Greek Cypriot friends and print them on my page in Yeniduzen… He would call me and tell me he felt good and he felt bad – because he remembered those days when they buried you…
This funeral is your final journey on this earth dear Epifanios… We all came to say goodbye to you after so many years… From the open plains of Masari, you came here to this church, in this small coffin…
I held the hand of your mother dear Epifanios and I saw her pain… I held the hand of your sister Maria and saw her pain… Everyone was so sad today in the church, we all cried for you dear Epifanios… We cried tears because you couldn't have a life of your own… Your life stopped at 20 years – you couldn't grow from a young man to a mature person, you couldn't get married, you couldn't have children, you couldn't eat and drink and work and worry about what will happen to all of us on this island where constantly there is uncertainty about the future of all of us…
We all worry dear Epifanios except a handful of people who run things in this country and outside this country from their posh offices… A handful of "powerful" people who send young men like you to die for their own articulate plans to divide and rule… They send young men like you to die in wars that they decide to start or to finish… They send you without any care, without losing any sleep over it – they draw and redraw maps, they move populations, they create misery and it is always people like us, the ordinary people who barely try to survive on this land, the poor, the desperate, the ones who try to survive… The ones who try to live with human dignity on this land… They steal our lives, our sons, our land, they steal because that is their nature dear Epifanios and we travel like a ship without a captain in rough seas all these years, all of us, being thrown this way and that way and meanwhile always losing, always having to start from scratch, always trying to raise our kids, get enough to eat, to educate them and with a hope for a better life…
The little boy who had seen you sprawled without life in the plains of Masari has children too now… He too worries about the future of this island… Maria, your sister has a daughter Eleni – she gave her the name of your mother… All your cousins are here, people from all the neighbouring villages like Lefkonico and Gouphes… They all cry for you dear Epifanios, they all came to say goodbye to you, a life taken too early, too violently, a life ended in too much of a rush…
I promise you dear Epifanios that we will continue to struggle for peace on this land so that the lives of young men like you are not stolen from us… We are still trying to collect the remains of all those Turkish Cypriots and all those Greek Cypriots killed in conflicts of 1963-1974 that are buried all over Cyprus in secret graves – we are still trying to collect the fossils of war when a bunch of "powerful" people inside and outside Cyprus are playing with fire again and are trying to create a new bloody conflict in Cyprus again… We haven't even finished collecting the remains from the last war in Cyprus and now they are planning to increase tension and again steal the lives of young people like you once again…
Those who know pain don't want any more conflict on this land dear Epifanios… Those who have lost don't want others to lose…
I promise you we will do everything possible to stop another conflict on this land so that we don't need to attend very sad funerals like this…
Rest in peace dear Epifanios, knowing that we will continue our struggle for a better life on this island…"

11.6.2017

Photo: The mother and sister of Epifanios Kyriacou at the funeral…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 18th of June 2017, Sunday.

Αποχαιρετώντας τον «αγνοούμενο» Επιφάνιο Κυριάκου από τη Βιτσάδα…

Αποχαιρετώντας τον «αγνοούμενο» Επιφάνιο Κυριάκου από τη Βιτσάδα…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Το πρωί του Σαββάτου 10 Ιουνίου 2017, ο Φίλιππος Καρατσιόλης έρχεται με το αυτοκίνητο του για να με πάρει από το οδόφραγμα του Λήδρα Πάλας και να πάμε στην κηδεία ενός «αγνοούμενου» Ελληνοκυπρίου, του Επιφάνιου Κυριάκου… Ο Επιφάνιος Κυριάκου ένας νεαρός άντρας 20 χρονών είχε γίνει «αγνοούμενος» με μια ομάδα έξι Ελληνοκυπρίων στρατιωτών από την Κυρά και ένας από τους αναγνώστες μου με τη θαυμάσια ανθρωπιστική καρδιά του μας βοήθησε να δείξουμε τον τόπο ταφής τους στο Μάσαρη… Ο αναγνώστης μου ήταν επτά χρονών παιδί και ακριβώς μετά το 1974, πήγαινε μέσα από το Μάσαρη πάνω σε ένα γάιδαρο με τον παππού του – ο παππούς του είχε δει τα νεκρά σώματα ενώ περνούσαν και σταμάτησε το γάιδαρο του και κατέβηκε και είχε πει στον εγγονό του:
«Έλα… Δεν μπορούμε να τους αφήσουμε έτσι… Πρέπει να τους θάψουμε…»
Και τους έθαψαν…
Το Τουρκοκύπριο αγόρι το κράτησε μυστικό και μια μέρα μου τηλεφώνησε για να μου μιλήσει για αυτό και συμφωνήσαμε να πάμε έτσι ώστε να δείξει σε μένα και τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων τον τόπο ταφής… Η ΔΕΑ ξεκίνησε εκσκαφές και βρήκε τα οστά έξι Ελληνοκυπρίων «αγνοουμένων», ανάμεσα σε αυτούς και ο Επιφάνιος Κυριάκου, στου οποίου την κηδεία πάμε τώρα…
Έχω μαζί μου ένα στεφάνι με πολύχρωμα λουλούδια για να βάλω πάνω στο φέρετρο του… Έχουν όλοι θαφτεί και τώρα είναι η τελευταία κηδεία από εκείνη την ομάδα…
Ο Φίλιππος ήταν σε εκείνη την ομάδα διότι ήταν στην ίδια μονάδα του 281, με την ομάδα των έξι «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων… Έχει γράψει βιβλία για το χωριό του την Τύμπου, όπως επίσης και για τη μονάδα του… Μου δίνει τώρα τα βιβλία του και προγραμματίζουμε να συναντηθούμε ξανά με ένα φίλο που συμφώνησε να μας μεταφράσει αφού δεν μιλά καθόλου αγγλικά και εγώ δεν μιλώ ελληνικά… Είμαι ευγνώμων που με παίρνει στην κηδεία στην εκκλησία Αγίων Πάντων στην Έγκωμη…
Ένας άλλος αναγνώστης μας είχε βοηθήσει να βρούμε τον τόπο ταφής της ομάδας των «αγνοουμένων» από τον Στρογγυλό, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο «αγνοούμενος» παππούς του Επιφάνιου Κυριάκου…
Στην εκκλησία συναντώ την οικογένεια του Επιφάνιου: τον αδελφό του Κυριάκο και την αδελφή του Μαρία… Ο πατέρας τους Σπύρος έχει πεθάνει πριν από δύο χρόνια αλλά η μητέρα του Ελένη είναι εδώ… Είναι τόσο λυπημένη, όπως και η Μαρία και όλοι οι άλλοι… Όταν λέω στην κυρία Ελένη ποια είμαι ενθουσιάζεται και με ευχαριστεί που πήγα στην κηδεία… Αρχίζει να μου λέει ότι το χωριό της Βιτσάδα, ήταν μικτό και ζούσαν μαζί με τους Τουρκοκύπριους και είχε πολλούς καλούς φίλους ανάμεσα τους… Η κόρη της Μαρία μας βοηθά να επικοινωνήσουμε…
Ο Επιφάνιος είναι σε ένα μικρό φέρετρο και η κηδεία συνεχίζει…
Θα ήθελα να του πω, «Αγαπητέ μου Επιφάνιε, αν μπορούσες να σηκώσεις το κεφάλι σου από το φέρετρο σου, θα έβλεπες τόση πολλή αγάπη για σένα… Κοίτα τη μητέρα σου, που σε περίμενε όλα αυτά τα χρόνια… Όταν την συνάντησα τώρα, μου ζήτησε να σε βρω… Η κόρη της Μαρία της είπε ότι σε βρήκαμε και ότι είσαι σε εκείνο το φέρετρο… Ίσως είναι καλύτερα για εκείνη να είναι έτσι – θα την πληγώσει λιγότερο παρόλο που η ζημιά έχει ήδη γίνει…
Όλα εκείνα τα χρόνια αγαπητέ μου Επιφάνιε… Όλοι εκείνοι οι νεαροί άντρες και οι νεαρές γυναίκες και όλοι εκείνοι οι ηλικιωμένοι άντρες και ηλικιωμένες γυναίκες και όλα εκείνα τα παιδιά κάτω από τη γη περιμένουν να ξεσκεπαστούν έτσι ώστε να επιστρέψουν στις οικογένειες τους για αξιοπρεπή ταφή…
Σκοτώθηκες με τους φίλους σου και κειτόσασταν μαζί στα ανοικτά χωράφια του Μάσαρη – ένα μικρό αγόρι επτά χρονών είδε εκεί που ήσασταν θαμμένοι διότι ο παππούς του λυπήθηκε που τα σώματα σας αφέθηκαν έτσι και σας έθαψε όλους… Αν είχες την ευκαιρία να γνωρίσεις το αγόρι αυτό θα γινόσασταν τόσο καλοί φίλοι… Και αυτός είναι πρόσφυγας από ένα χωριό στην Κύπρο όπου δεν μπορεί να επιστρέψει και είναι από πολύ φτωχή οικογένεια, αλλά τι είναι ο πλούτος αγαπητέ μου Επιφάνιε; Κανένας δεν μπορεί να πάρει τα πλούτη του στον τάφο – έτσι αυτό το νεαρό αγόρι που μεγάλωσε και έγινε ένας πολύ αξιοπρεπής άνθρωπος είναι εργάτης – αγωνίζεται να επιβιώσει με την οικογένεια του σε αυτή τη γη με ανθρώπινη αξιοπρέπεια… Όλα εκείνα τα χρόνια ήξερε, το κράτησε κλειδωμένο μέσα του μέχρι που ο προϊστάμενος του τον ενθάρρυνε να μου τηλεφωνήσει και να μου πει… Και το έκανε και πήγαμε και έδειξε τον τόπο τον Ιανουάριο του 2013… Όταν οι εξετάσεις του DNA ήταν τελικές και οι ταυτότητες σας έγιναν σαφείς, βρήκα τις φωτογραφίες σου και με τη βοήθεια κάποιων Ελληνοκύπριων φίλων τις δημοσίευσα στη σελίδα μου στην εφημερίδα Yeniduzen… Μου τηλεφώνησε και μου είπε ότι ένιωσε καλά, αλλά ένιωσε και άσχημα – διότι θυμήθηκε εκείνες τις μέρες όταν σε είχαν θάψει…
Αυτή η κηδεία είναι το τελευταίο σου ταξίδι σε αυτή τη γη αγαπητέ μου Επιφάνιε… Έχουμε έρθει όλοι για να σε αποχαιρετήσουμε μετά από τόσα πολλά χρόνια… Από τα ανοικτά χωράφια στο Μάσαρη ήρθες εδώ σε αυτή την εκκλησία, σε αυτό το μικρό φέρετρο…
Κράτησα το χέρι της μητέρας σου αγαπητέ μου Επιφάνιε και είδα τον πόνο της… Κράτησα το χέρι της αδελφής σου Μαρίας και είδα τον πόνο της… Όλοι ήταν τόσο λυπημένοι σήμερα στην εκκλησία, όλοι κλάψαμε για σένα αγαπητέ μου Επιφάνιε… Κλάψαμε με δάκρυα διότι δεν μπόρεσες να έχεις τη δική σου ζωή… Η ζωή σου σταμάτησε στα 20 σου χρόνια – δεν μπόρεσες ούτε να μεγαλώσεις από νεαρός άντρας σε ώριμο άτομο, δεν μπόρεσες να παντρευτείς, δεν μπόρεσες να κάνεις παιδιά, δεν μπόρεσες να φας και να πιείς και να εργαστείς και να ανησυχήσεις για το τι θα γίνει σε όλους μας σε αυτό το νησί όπου υπάρχει συνεχώς μια αβεβαιότητα για το μέλλον όλων μας…
Όλοι μας ανησυχούμε αγαπητέ μου Επιφάνιε, εκτός μια χούφτα ανθρώπων που διοικούν τα πράγματα σε αυτή τη χώρα και έξω από τη χώρα από τα πολυτελή γραφεία τους… Μια χούφτα «ισχυρών» ανθρώπων που στέλνουν νεαρούς άντρες όπως εσένα για να πεθάνουν για τα δικά τους αρθρωτά σχέδια του διαίρει και βασίλευε… Στέλνουν νεαρούς άντρες σαν εσένα να πεθάνουν σε πολέμους που αυτοί αποφασίζουν να ξεκινήσουν ή να τελειώσουν… Σας στέλνουν χωρίς καμιά έγνοια, χωρίς να χάσουν τον ύπνο τους – σχεδιάζουν και ξανασχεδιάζουν χάρτες, μετακινούν πληθυσμούς, δημιουργούν μιζέρια και πάντοτε είναι άνθρωποι σαν εμάς, οι απλοί άνθρωποι που μόλις και καταφέρνουν να επιβιώσουν σε αυτή τη γη, οι φτωχοί, οι απελπισμένοι, αυτοί που προσπαθούν να επιβιώσουν… Αυτοί που προσπαθούν να ζήσουν με ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε αυτή τη γη… Κλέβουν τη ζωή μας, τους γιους μας, τη γη μας, κλέβουν διότι αυτή είναι η φύση τους αγαπητέ μου Επιφάνιε και όλα αυτά τα χρόνια ταξιδεύουμε σαν πλοίο χωρίς καπετάνιο σε θαλασσοταραχή, όλοι μας, ριχνόμαστε με αυτό και τον άλλο τρόπο και στο μεταξύ πάντοτε χάνουμε, πάντοτε έχουμε να ξεκινήσουμε από το τίποτα, πάντοτε προσπαθούμε να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας, να έχουμε αρκετά να φάμε, να τα σπουδάσουμε και με την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή…
Το μικρό αγόρι που σε είχε δει απλωμένο χωρίς ζωή στα χωράφια του Μάσαρη έχει παιδιά τώρα… Και αυτός ανησυχεί για το μέλλον του νησιού αυτού… Η Μαρία, η αδελφή σου έχει μια κόρη, την Ελένη – της έδωσε το όνομα της μητέρας σας… Όλα τα ξαδέλφια σου είναι εδώ, άνθρωποι από όλα τα γειτονικά χωριά όπως το Λευκόνοικο και τις Γούφες… Κλαίνε όλοι για σένα αγαπητέ μου Επιφάνιε, έχουν όλοι έρθει για να σε αποχαιρετήσουν, μια ζωή που πάρθηκε πολύ νωρίς, πολύ βίαια, μια ζωή που τελείωσε σε πολύ μεγάλη βιασύνη…
Σου υπόσχομαι αγαπητέ μου Επιφάνιε ότι θα συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε για την ειρήνη σε αυτή τη γη έτσι ώστε η ζωή νεαρών αντρών όπως εσένα να μην κλέβεται από εμάς… Ακόμα προσπαθούμε να μαζέψουμε τα οστά όλων εκείνων των Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων που σκοτώθηκαν στις συγκρούσεις του 1963-1974 που είναι θαμμένοι σε όλη την Κύπρο σε μυστικούς τάφους – ακόμα προσπαθούμε να μαζέψουμε τα απολιθώματα του πολέμου ενώ μια ομάδα «ισχυρών» ατόμων εντός και εκτός της Κύπρου παίζουν ξανά με τη φωτιά και προσπαθούν να δημιουργήσουν ξανά μια νέα αιματηρή σύγκρουση στην Κύπρο… Δεν έχουμε καν τελειώσει να μαζεύουμε τα οστά από τον προηγούμενο πόλεμο στην Κύπρο και τώρα προγραμματίζουν να αυξήσουν την ένταση και ξανά να κλέψουν τη ζωή νεαρών ατόμων όπως εσένα…
Εκείνοι που ξέρουν τον πόνο δεν θέλουν άλλη σύγκρουση σε αυτή τη γη αγαπητέ μου Επιφάνιε… Εκείνοι που έχουν χάσει δεν θέλουν άλλους να χάσουν…
Σου υπόσχομαι ότι θα κάνουμε ότι είναι δυνατό για να σταματήσουμε μια άλλη σύγκρουση σε αυτή τη γη, έτσι ώστε να μην χρειάζεται να παραβρισκόμαστε σε πολύ λυπηρές κηδείες όπως αυτή…
Αναπαύσου εν ειρήνη αγαπητέ μου Επιφάνιε, ξέροντας ότι θα συνεχίσουμε τον αγώνα μας για μια καλύτερη ζωή σε αυτό το νησί…»

Photo: Η μητέρα και η αδελφή του Επιφάνιου Κυριάκου στην κηδεία…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 18th of June 2017, Sunday.

Sunday, June 11, 2017

Story of the innocent shop keeper kidnapped from Ermou…

Story of the innocent shop keeper kidnapped from Ermou…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

A Turkish Cypriot reader would call me and tell me two stories where a Turkish Cypriot had been involved back in 1974 – tragic stories of two "missing" Greek Cypriots and he would say that the Turkish Cypriot involved with the killing and the "disappearance" of these two "missing" Greek Cypriots would die very young after a short while in a traffic accident, leaving behind small kids and his tearful wife…
I would publish his story about the two "missing" Greek Cypriots on my pages in the YENIDUZEN newspaper in order to see if we can get a response from my other readers… And yes, we would get a response and would find out more details about one of the "missing" persons…
But first things first… Let me write what my reader had told me about the two "missing" Greek Cypriots that I would publish in YENIDUZEN on the 14th of April 2017… He said:
"What I would tell you has never been written anywhere before… Those who were witnesses and know these two stories, only they know…
I was a witness to a tragic incident that would freeze one's blood…
In 1974, we had been around the market place – bandabuliya – of the Turkish Cypriots, in the centre of the walled city of Nicosia… In those days the Turkish Cypriot soldiers had opened holes from inside the shops going all the way to the Ledra Street and those areas… It was such a coincidence that the moment they had entered a shop, the shop owner or someone who worked at that shop had opened the door of his shop and would go in! They would take him as a prisoner of war and kidnap him from there and would take him back to the Turkish Cypriot side to where we were, from the way they had gone there…
I remember that there arose a discussion about "What shall we do with this Greek Cypriot prisoner of war?"
One of those present there – and he had been a well-known person – would "volunteer" to take him to Geunyeli and to kill him. And he would do that… And after he took this Greek Cypriot prisoner, that Greek Cypriot would go "missing"… Perhaps you can find out from the Cyprus Missing Persons' Committee which Greek Cypriot had had a shop around the Ledra Street that is "missing"… If he actually took him to Geunyeli like he claimed he would, perhaps some of your readers from Geunyeli would help and we could find out where he had been buried…
The well-known person – he had been quite young at the time, maybe in his early twenties – who took this Greek Cypriot and made him "disappear" was involved in another incident…
A Greek Cypriot, above middle age, had gone to bring some basic needs like fresh underwear and other clothing and some cigarettes to his son who had been serving around the Pedaios River in Nicosia where the British High Commission and the Golf Club are… Somehow he would be caught by some Turkish Cypriots…
There is a house on the former Shakespeare Avenue and this house is a branch of an establishment now.
The elderly man was taken to this house for questioning and while the questioning about where he had come from and what he had been doing there, the person I told you about, the one who "volunteered" to kill the Greek Cypriot kidnapped from his shop, the same person I mean would take out his pistol and would shoot this elderly man… The elderly Greek Cypriot would die – the questioning had not finished and all those present there would be shocked…
I have no idea about where this elderly man had been buried. I believe that in those times, a Greek Cypriot killed in that area would have been buried at the Tekke Bahchesi (Tekke's Gardens) in Nicosia… Maybe if you publish what I am saying in POLITIS where you have a weekly column, one of your Greek Cypriot readers would tell you about this elderly man, who he was and so on…
The person who "volunteered" to kill these two civilian Greek Cypriots, after a few years would die in a traffic accident… His children too would become orphans and his wife too would become a widow…
Our elderly people always used to say, "What goes around comes around" but I had never believed such things… But this horrible example made me really think… I wonder how many tears the wives and children of those two innocent Greek Cypriots shed, I wonder how much pain they felt and they may still be looking for their "missing" persons…
If I knew where they had been buried, I would tell you without any hesitance… Maybe if you publish this story that I am telling you, someone with enough humanity would come out and say where they are buried…"
I would publish his story and would call on my readers to call me and give me information anonymously… And soon afterwards, I would get a response from a Greek Cypriot reader of mine, about one of the "missing" persons that I had written about… He would give me a name so I could find out more… And I would do an investigation to find out more…
He would call me and tell me the following story:
"The person you are talking about, the "missing" person who had been kidnapped from his shop was Kyriacos Agrotis who had had a shop in the Ermou Street… I am also sending you a photograph of him…
Kyriacos Agrotis Christophi as you can gather from his name was from the village Agros… He was born in 1918 and was married to Mrs. Giorgoulla. They had two kids… He was a clothes merchant and had a shop at the Ermou and Kykkos Street.
In 1974, part of the Paphos Street and part of Ermou had been taken over by some Turkish soldiers but part of Ermou was not under occupation…
I believe it might have been the 25th of July 1974 when Kyriacos Agrotis went together with a relative of his to check on his shop. I think he had gone with his bicycle and as soon as he opened his shop they heard him scream and then they would never get any news of him from then on…
Actually we find out now from what you are writing that some Turkish Cypriot soldiers kidnapped him from his shop and he would go "missing"…"
I thank both my Turkish Cypriot and Greek Cypriot readers who have informed me about these two "missing" persons and shared what they knew…
I would do more investigation about the "missing" Kyriacos Agrotis and would find out that his remains had been found in a mass grave behind the Nicosia prison in the northern part of our island, a mass grave where 16 "missing" persons had been buried… Through DNA testing, the Cyprus Missing Persons' Committee would identify him and would return his remains to his family to be buried… His funeral took place on the 14th of December 2016, I find out… May he rest in peace…
I share the pain of the family of Kyriacos Agrotis…
And I want to call on my readers to tell me about the second "missing" person that my reader is talking about, the elderly gentleman who had gone to take basic needs to his son who had been serving somewhere around the Pedaios River where the British High Commission and the Golf Club are in Nicosia – that dividing line not far from Agios Dometios…
Please call me with or without your name on my CYTA phone – 99 966518 and tell me if you know something about this Greek Cypriot "missing", whether you know who he is, whether his remains had been found… I would appreciate your help…
In this wild jungle called the earth, only if we retain our humanity we can help each other and we can reach a point where we understand each other's pain…
Thank you again to all my readers who try to help me… They are one of the reasons why I continue to write and continue to investigate and continue to struggle for better days on this land…

7.5.2017

Photo: Kyriacos Agrotis…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 11th of June 2017, Sunday.

(**) Links to my articles on same subject published in Turkish in YENİDÜZEN newspaper on my pages called "Cyprus: The Untold Stories" on the 11th of April 2017 and on the 5th of May 2017:

http://www.yeniduzen.com/iki-kibrislirum-sivil-insani-infaz-etmeye-gonullu-olan-sahis-genc-yasta-trafikte-olm-10524yy.htm

http://www.yeniduzen.com/sozunu-ettiginiz-kayip-sahis-ermudaki-dukkanindan-kacirilan-kiriakos-agrotis-idi-10624yy.htm

Η ιστορία του αθώου καταστηματάρχη που απάχθηκε από την οδό Ερμού…

Η ιστορία του αθώου καταστηματάρχη που απάχθηκε από την οδό Ερμού…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ένας Τουρκοκύπριος αναγνώστης μου τηλεφώνησε και μου είπε δυο ιστορίες στις οποίες ήταν αναμεμειγμένος κάποιος Τουρκοκύπριος το 1974 – τραγικές ιστορίες δύο «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων και μου είπε ότι ο Τουρκοκύπριος που ήταν αναμεμειγμένος με τη δολοφονία και την «εξαφάνιση» αυτών των δύο «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων πέθανε πολύ νεαρός σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα, λίγο καιρό μετά, αφήνοντας πίσω του μικρά παιδιά και τη γυναίκα του να κλαίει…
Δημοσίευσα στις σελίδες μου στην εφημερίδα YENIDUZEN την ιστορία του για τους δύο «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους, για να δούμε αν θα είχαμε ανταπόκριση από τους άλλους αναγνώστες μου… Και ναι, είχαμε ανταπόκριση και βρήκαμε περισσότερες λεπτομέρειες για τον ένα από τους «αγνοούμενους»…
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή… Θα γράψω τι μου είχε πει ο αναγνώστης μου για τους δύο «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους, το οποίο είχα δημοσιεύσει στην εφημερίδα YENIDUZEN στις 14 Απριλίου 2017… Μου είχε πει:
«Αυτό που θα σου πω δεν έχει γραφτεί πουθενά πριν από τώρα… Αυτοί που ήταν μάρτυρες και ξέρουν αυτές τις δύο ιστορίες, τις ξέρουν μόνο αυτοί…
Ήμουν μάρτυρας σε ένα τραγικό περιστατικό που πάγωσε το αίμα μου…
Το 1974 ήμασταν γύρω από τη δημοτική αγορά – το παντοπωλείο – των Τουρκοκυπρίων, στο κέντρο της εντός των τειχών πόλης της Λευκωσίας… Εκείνες τις μέρες οι Τουρκοκύπριοι στρατιώτες είχαν ανοίξει τρύπες μέσα από τα καταστήματα και πήγαιναν μέχρι την οδό Λήδρας και εκείνες τις περιοχές… Ήταν τέτοια σύμπτωση που τη στιγμή που είχαν μπει σε ένα κατάστημα, ο ιδιοκτήτης του καταστήματος ή κάποιος που δούλευε σε εκείνο το κατάστημα, είχε ανοίξει την πόρτα του καταστήματος του και μπήκε μέσα! Τον πήραν αιχμάλωτο πολέμου και τον απήγαγαν από εκεί και τον πήραν πίσω στην τουρκοκυπριακή πλευρά όπου βρισκόμασταν εμείς, από το σημείο όπου είχαν μπει…
Θυμούμαι ότι ξεκίνησε μια συζήτηση για το «Τι θα κάνουμε με αυτόν τον Ελληνοκύπριο αιχμάλωτο πολέμου;»
Ένας από τους παρόντες εκεί – και ήταν ένα πολύ γνωστό άτομο – «προσφέρθηκε» να τον πάρει στο Κιόνελι και να τον σκοτώσει. Και το έκανε…. Και αφού πήρε αυτόν τον Ελληνοκύπριο κρατούμενο, ο Ελληνοκύπριος αυτός έγινε «αγνοούμενος»… Ίσως να μπορείς να βρεις από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων ποιος Ελληνοκύπριος είχε κατάστημα κοντά στην οδό Λήδρας και είναι «αγνοούμενος»… Αν πράγματι τον πήρε στο Κιόνελι όπως ισχυρίστηκε ότι θα έκανε, ίσως κάποιοι αναγνώστες σου από το Κιόνελι να μπορούν να βοηθήσουν και να βρούμε που είχε θαφτεί…
Το γνωστό άτομο – ήταν αρκετά νεαρός τότε, ίσως 20-25 χρονών – που πήρε αυτόν τον Ελληνοκύπριο και τον έκανε να «εξαφανιστεί» – ήταν αναμεμειγμένος και σε ένα άλλο περιστατικό…
Ένας Ελληνοκύπριος, πιο μεγάλος από μεσήλικας, είχε πάει για να πάρει τα αναγκαία όπως καθαρά εσώρουχα και άλλο ρουχισμό και λίγα τσιγάρα στο γιο του που υπηρετούσε γύρω από τον Πεδιαίο ποταμό στη Λευκωσία, εκεί που βρίσκεται η Βρετανική Ύπατη Αρμοστεία και η Λέσχη του Γκολφ… Με κάποιο τρόπο πιάστηκε από κάποιους Τουρκοκύπριους…
Υπάρχει ένα σπίτι στην πρώην λεωφόρο Σαίξπηρ και το σπίτι αυτό είναι τώρα υποκατάστημα ενός ιδρύματος.
Ο ηλικιωμένος άντρας μεταφέρθηκε για ανάκριση στο σπίτι αυτό και ενώ τον ανέκριναν για το μέρος από το οποίο είχε έρθει και τι έκανε εκεί, το άτομο για το οποίο σου είχα πει, αυτός που «προσφέρθηκε» να σκοτώσει τον Ελληνοκύπριο που απάχθηκε από το κατάστημα του, το ίδιο αυτό άτομο έβγαλε το πιστόλι του και πυροβόλησε αυτόν τον ηλικιωμένο άντρα… Ο ηλικιωμένος Ελληνοκύπριος πέθανε – η ανάκριση δεν είχε τελειώσει και όλοι οι παρόντες σοκαρίστηκαν…
Δεν έχω ιδέα για το που είχε θαφτεί αυτός ο ηλικιωμένος άντρας. Πιστεύω ότι εκείνο τον καιρό, ένας Ελληνοκύπριος που σκοτώθηκε σε εκείνη την περιοχή θα θαβόταν στους Κήπους του Tekke (Tekke Bahchesi) στη Λευκωσία… Ίσως αν δημοσιεύσεις αυτά που σου λέω στην εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ, όπου έχεις εβδομαδιαία στήλη, κάποιος από τους Ελληνοκύπριους αναγνώστες σου θα σου πει για αυτόν τον ηλικιωμένο άντρα, ποιος ήταν κτλ….
Το άτομο που «προσφέρθηκε» να σκοτώσει αυτούς τους δύο πολίτες Ελληνοκύπριους, πέθανε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα μετά από μερικά χρόνια… Τα παιδιά του έγιναν ορφανά και η γυναίκα του χήρα…
Οι ηλικιωμένοι μας πάντοτε έλεγαν «Ο τροχός γυρίζει» (αυτά που κάνεις, τα παθαίνεις) αλλά ποτέ δεν πίστευα τέτοια πράγματα… Όμως αυτό το τρομερό παράδειγμα με έκανε να σκεφτώ πραγματικά… Αναρωτιέμαι πόσα δάκρυα έριξαν οι γυναίκες και τα παιδιά εκείνων των δύο αθώων Ελληνοκυπρίων, αναρωτιέμαι πόσο πόνο ένιωσαν και μπορεί ακόμα να ψάχνουν για τους «αγνοούμενους» τους…
Αν γνώριζα που είχαν θαφτεί, θα σου έλεγα χωρίς δισταγμό… Ίσως αν δημοσιεύσεις την ιστορία αυτή που σου λέω, κάποιος με αρκετή ανθρωπιά θα έρθει και θα πει που είναι θαμμένοι…»
Δημοσίευσα την ιστορία του και κάλεσα τους αναγνώστες μου να μου τηλεφωνήσουν και να μου δώσουν ανώνυμα πληροφορίες… Και σύντομα μετά, είχα ανταπόκριση από ένα Ελληνοκύπριο αναγνώστη μου, για ένα από τους «αγνοούμενους» για τον οποίο είχα γράψει… Μου έδωσε ένα όνομα για να μάθω περισσότερα… Και έκανα έρευνα και βρήκα περισσότερα…
Μου τηλεφώνησε και μου είπε την ακόλουθη ιστορία:
«Το άτομο στο οποίο αναφέρεσαι, ο «αγνοούμενος» που είχε απαχθεί από το κατάστημα του ήταν ο Κυριάκος Αγρότης, που είχε κατάστημα στην οδό Ερμού… Σου στέλνω επίσης και φωτογραφία του…
Ο Κυριάκος Αγρότης Χριστοφή, όπως μπορείτε να καταλάβετε από το όνομα του, ήταν από το χωριό Αγρός… Γεννήθηκε το 1918 και ήταν παντρεμένος με την κυρία Γιωργούλα. Είχαν δύο παιδιά… Ήταν έμπορος ρούχων και είχε κατάστημα στην οδό Ερμού και οδό Κύκκου.
Το 1974, μέρος της οδού Πάφου και μέρος της οδού Ερμού είχε καταληφθεί από μερικούς Τούρκους στρατιώτες, όμως μέρος της Ερμού δεν ήταν υπό κατοχή…
Πιστεύω ότι ήταν στις 25 Ιουλίου 1974, όταν ο Κυριάκος Αγρότης πήγε μαζί με ένα συγγενή του για να ελέγξει το κατάστημα του. Νομίζω ότι είχε πάει με το ποδήλατο του και μόλις άνοιξε το κατάστημα του τον άκουσαν να ουρλιάζει και μετά από τότε δεν είχαν καθόλου νέα του…
Κατ' ακρίβεια τώρα μαθαίνουμε, από αυτά που γράφεις, ότι κάποιοι Τουρκοκύπριοι στρατιώτες τον απήγαγαν από το κατάστημα του και έγινε «αγνοούμενος»…»
Ευχαριστώ και τους Τουρκοκύπριους και τους Ελληνοκύπριους αναγνώστες μου που με ενημέρωσαν για αυτούς τους δύο «αγνοούμενους» και μοιράστηκαν αυτά που ήξεραν…
Κάνω περισσότερη έρευνα για τον «αγνοούμενο» Κυριάκο Αγρότη και βρίσκω ότι τα οστά του είχαν βρεθεί σε ένα μαζικό τάφο στις φυλακές της Λευκωσίας στο βόρειο μέρος του νησιού μας, σε ένα μαζικό τάφο όπου είχαν θαφτεί 16 «αγνοούμενοι»… Μετά από τις εξετάσεις του DNA, η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων τον ταυτοποίησε και επέστρεψε τα οστά του στην οικογένεια του για ταφή… Έμαθα ότι η κηδεία του έγινε στις 14 Δεκεμβρίου 2016… Ας αναπαυθεί εν ειρήνη…
Μοιράζομαι τον πόνο της οικογένειας του Κυριάκου Αγρότη…
Και θέλω να καλέσω τους αναγνώστες μου να μου πουν για το δεύτερο «αγνοούμενο» στον οποίο αναφέρθηκε ο αναγνώστης μου, τον ηλικιωμένο κύριο που είχε πάει για να πάρει τα αναγκαία στο γιο του που υπηρετούσε κάπου κοντά στον Πεδιαίο ποταμό, εκεί που βρίσκεται η Βρετανική Ύπατη Αρμοστεία και η Λέσχη του Γκολφ – στη διαχωριστική γραμμή κοντά στον Άγιο Δομέτιο…
Σας παρακαλώ τηλεφωνήστε μου επώνυμα ή ανώνυμα στο τηλέφωνο μου 99 966518 και πέστε μου αν γνωρίζετε κάτι για αυτόν τον Ελληνοκύπριο «αγνοούμενο», αν ξέρετε ποιος είναι, αν έχουν βρεθεί τα οστά του… Θα εκτιμούσα τη βοήθεια σας…
Σε αυτή την άγρια ζούγκλα που ονομάζεται γη, μόνο αν διατηρήσουμε την ανθρωπιά μας μπορούμε να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο και μπορούμε να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου καταλαβαίνουμε ο ένας τον πόνο του άλλου…
Ευχαριστώ ξανά όλους τους αναγνώστες μου που προσπαθούν να με βοηθήσουν… Αυτοί είναι ένας από τους λόγους που συνεχίζω να γράφω και συνεχίζω να ερευνώ και συνεχίζω να αγωνίζομαι για καλύτερες μέρες σε αυτή τη γη…

Photo: Kyriacos Agrotis…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 11th of June 2017, Sunday.

(**) Links to my articles on same subject published in Turkish in YENİDÜZEN newspaper on my pages called "Cyprus: The Untold Stories" on the 11th of April 2017 and on the 5th of May 2017:

http://www.yeniduzen.com/iki-kibrislirum-sivil-insani-infaz-etmeye-gonullu-olan-sahis-genc-yasta-trafikte-olm-10524yy.htm

http://www.yeniduzen.com/sozunu-ettiginiz-kayip-sahis-ermudaki-dukkanindan-kacirilan-kiriakos-agrotis-idi-10624yy.htm